A cikin wani jirgin ruwa na alfarma, nesa daga kowace gabar teku, barkewar cutar ta fara bulla a hankali.

Lokacin da jami'an lafiya suka fahimci abin da suke yi, wasu miji da mata 'yan ƙasar Holland sun mutu cikin 'yan kwanaki tsakanin juna - waɗanda suka kamu da cutar hantavirus mai saurin kisa.

Amma ba a ga wanda ya fara kamuwa da cutar ba. Ba a gano wasu beraye da suka kamu da cutar a cikin jirgin ba. Har yanzu ba a tabbatar da tushen kamuwa da cutar ba tukuna.

Yanzu, masu bincike na ƙasashen duniya suna ƙoƙarin amsa jerin tambayoyi masu yawa. Shin beraye da suka kamu da cutar sun ɓoye a wani wuri a cikin jirgin? Shin ma'auratan sun kamu da cutar kafin su hau jirgin? Ko kuma sun kamu da cutar ne a lokacin tafiye-tafiyen da suka gabata, tun kafin a fara tafiyar?

Asali

Hantavirus cuta ce da ba kasafai ake samun ta a cikin dabbobi ba, wadda beraye ne ke ɗauke da ita. Masana kiwon lafiya sun ce mutane galibi suna kamuwa da ita bayan sun shaƙi ƙwayoyin cuta da suka gurɓata daga fitsarin beraye, yawu ko ruwan baki- musamman a wurare da ba su da iska mai kyau.

Wannan barkewar cutar ya shafi nau'in hantavirus na Andes, ɗaya daga cikin nau’in da ke iya yaɗuwa daga mutum zuwa mutum ta hanyar hulɗa ta kusa.

Yiwuwar hakan ya canza abin da ya fara a matsayin kamuwa da cuta da beraye ke ɗauke da ita zuwa wani yanayi mai sarkakiya na gaggawa na lafiyar jama'a na duniya.

A cewar Hukumar Lafiya ta Duniya, an danganta kamuwa da cutar da mutane 11 da barkewar cutar, ciki har da tara da aka tabbatar da kamuwa da cutar da kuma yiwuwar kamuwa da cutar guda biyu.

Sabbin kamuwa da cutar - waɗanda aka ruwaito a Amurka, Spaniya da Faransa - duk suna cikin fasinjojin da suka riga suka shiga jirgin.

Zuwa yanzu, babu wani cikakken bayani game da yaduwar cutar a cikin al'umma. Manajan Shirin Ba da Agajin Gaggawa na WHO Africa, Dr Patrick Otim, ya ce masu bincike yanzu suna mayar da hankali sosai kan gano asalin tushen kamuwa da cutar.

Ana gudanar da binken muhalli don tantance ko beraye suna cikin jirgin ko kuma a wuraren da fasinjoji suka ziyarta kafin fara tafiyar.

Masu bincike suna duba tarihin tafiyar, wuraren masauki da kuma yanayin da suka shafi marasa lafiya na farko da aka sani.

Cibiyoyi da dakunan gwaje-gwaje suna kuma gudanar da binciken jerin kwayoyin halitta da na muhalli, gami da gwajin beraye da aka gani a wuraren da za a iya kamuwa da cutar.

Masana kimiyya suna fatan nazarin kwayoyin halitta game da kwayar cutar zai taimaka wajen tantance ko wannan nau'in yana da alaƙa da barkewar cutar a baya a Kudancin Amurka, musamman Argentina, inda barkewar cutar Andes ya faru a baya.

Wani babban tunani da ke yi shi ne cewa fasinjoji na farko da suka kamu da cutar sun kamu da ita kafin su shiga jirgin.

WHO ta ce lokacin da hakan ya faru ya haifar da tambayoyi masu muhimmanci. An ruwaito cewa majiyyaci na farko ya kamu da alamun cutar kwanaki biyar kacal bayan shiga jirgin - wani ɗan gajeren lokaci ganin cewa bayyanar kamuwa da cutar hantavirus na iya ɗaukar makonni da yawa.

"Mun san cewa sun shiga jirgin a ranar 1 ga Afrilu, sannan mutumin ya fara nuna alamun cutar a gaf da 6 ga Afrilu - don haka cikin mako guda," in ji Otim, yana ƙara da cewa: "Don haka ana kyautata zaton duka su biyun sun kamu da cutar kafin su shiga jirgin."

Amma nan da nan bayan shiga jirgin, yanayin na iya haifar da saurin yaɗuwar cutar. Fasinjoji sun cakudu a ɗakunan cin abinci, wuraren nishaɗi da wuraren zama na ɗan lokaci - yanayi mai kyau don yaɗuwar cutar saboda kusa da juna.

WHO ta ce duk fasinjojin da suka sauka daga jirgin yanzu ana ɗaukar su a matsayin waɗanda ke da hatarin kamuwa da cutar.

Otim ya bayyana, yana mai lura da cewa hantavirus ba cuta ɗaya ba ce amma rukuni ne na ƙwayoyin cuta masu alaƙa. "Nau'in da ke tattare da wannan barkewar cutar - ƙwayar Andes - yana da matsakaicin lokacin bayyanuwar kamuwa da cutar har zuwa kwanaki 40.

"Shi ya sa jagororin WHO suka ba da shawarar sa ido kan duk fasinjoji da waɗanda suka yi mu'amala da jirgin ruwan na tsawon kwanaki 42. Idan ba su nuna wata alama ko alamu a wannan lokacin ba, ana ɗaukar su masu lafiya kuma su ci gaba da ayyukansu na yau da kullun."

Alamun kamuwa da cutar

Jami'an lafiya sun yi kira ga fasinjoji da su gaggauta bayar da rahoton alamu kamar zazzabi, ciwon kai, ciwon jiki, gajiya, tashin zuciya ko ciwon ciki.

Saboda waɗannan alamun farko ba su da wata kama ta musamman, kuma ana iya ɗaukar su a matsayin cututtuka na yau da kullum, ana shawartar masu kamuwa da cutar da su sanar da hukumomi da zarar sun bayyana a tattare da su.

Likitoci sun yi gargaɗin cewa cutar na iya zama barazana ga rayuwa da sauri da zarar matsalolin numfashi sun afku.

Otim ya ce idan ba a gano cutar da wuri ba, marasa lafiya za su iya kamuwa da abin da ya bayyana a matsayin "matakin ciwon huhu," inda yanayinsu ke tabarbarewa da sauri.

"Suna samun ciwon ƙirji, tari da wahalar numfashi, kuma idan ba a ba su tallafin gaggawa na numfashi ba, za su iya mutuwa da sauri," in ji shi. "Haka lamarin yake ga matar majiyyaci ta farko, wadda ta faɗi kwatsam ta mutu."

WHO ta ce an gabatar da matakan dakile yaduwar cutar kafin yaduwarta ya ci gaba.

An takaita hulɗar fasinjoji a cikin jirgin, an tsara matakan sauka da kyau kuma an tsara jiragen sama na musamman don rage hulɗa da mutane daga waje.

Hukumar lafiya ta duniya ta ce haɗin gwiwa tsakanin ƙasashen duniya shi ma ya taka muhimmiyar rawa, inda ƙasashe ke bayar da jerin sunayen fasinjoji cikin sauri, bayanan gano musabbabin cutar da kuma faɗakarwar lafiya a ƙarƙashin Dokokin Lafiya na Duniya.

Nasarar shawo kan cutar?

A yanzu haka, jami'an lafiya sun ce akwai wata alama mai ƙarfafa gwiwa. Duk da tsananin cutar, duk waɗanda aka sani dauke da ita suna da alaƙa da asalin rukunin fasinjojin jirgin.

Idan babu wani ƙarin kamuwa da cuta da ya bayyana a lokacin sa ido, WHO ta ce hakan na nufin ƙoƙarin hana yaɗuwar cutar cikin nasara.

A cewar ƙwararren mai ba da agajin gaggawa, "zai zama babbar nasara ga lafiyar jama'a idan muka sami damar shawo kan wannan ba tare da samun kamu wa da cutar daga waɗanda suka yi mu'amala da su ba."

Otim ya kuma ce gwajin bin diggigi zai iya taimakawa wajen gano mutanen da suka kamu da cutar amma suka sami alamun cutar kaɗan ko kuma babu wata cuta kwata-kwata ta hanyar gano ƙwayoyin cuta a cikin jininsu.

Waɗannan binciken na iya samar da bayanai masu muhimmanci don bincike na gaba kan gano asalin cutar, yin magani da yiwuwar haɓaka rigakafi.

Ga masu bincike, gogayyar da ake yi yanzu na ci gaba a fannoni biyu - dakatar da kwayar cutar daga yaɗuwa, yayin da ake kuma bin diddigin alaƙar beraye da ba a gani ba wacce wataƙila ta haifar da barkewar cutar tun farko.