Yaƙin da ake yi a Iran na iya kasancewa a nisan dubban kilomita daga Afirka, amma tasirinsa ya riga ya fara yaɗuwa a faɗin nahiyar.

Daga hauhawar farashin mai a Gabashin Afirka zuwa matsin tattalin arzikin gwamnati a kudanci, rikicin yana bayyana raunin tsarin da tattalin arzikin Afirka ya daɗe yana fama da shi.

Abin da ya bayyana a zahiri, a gaskiyance, yana nan take kuma yana da matuƙar tayar da hankali.

Matsin Tattalin Arziki

Tasirin da aka fi gani ya fito ne daga kasuwannin makamashi. Afirka na shigo da mafi yawan man fetur da aka tace, wanda hakan ya sa ta zama mai fuskantar matsalar katsewar samar da kayayyaki a duniya.

Dangane da rahotannin da ke kasa, hauhawar farashin mai da ke da alaƙa da yakin Iran ya riga ya haifar da hauhawar farashin kayayyaki, yana raunana kuɗaɗen shiga, da kuma ƙara tsadar rayuwa a cikin ƙasashe da dama na Afirka.

Katse hanyoyin jigilar kaya, musamman ta mashigar Hormuz, wata muhimmiyar hanyar jigilar mai a duniya, ya sa farashin mai ya yi tashin gwauron zabi. Kasashe kamar Kenya, Uganda, da Somalia suna fuskantar ƙarancin kayayyaki da hauhawar farashi, inda wasu gwamnatoci ma ke kira ga 'yan ƙasa da su guji sayen kaya cikin tsoron me ka iya zuwa ya komo..

A matakin kasa, tasirin ya fi tsanani. A Somalia, farashin mai ya ninka sau biyu, wanda ya tilasta wa ma'aikatan sufuri na yau da kullun barin sana’ar kula da rayuwarsu saboda kudaden kula da ababan hawar sun yi yawa.

Wannan ba kawai batun tattalin arziki ba ne. Yana da alaƙa da zamantakewa, yana shafar kai komo, samun kuɗi, da kuma samun damar yin amfani da ayyukan yau da kullum.

Har ma ƙasashen da ke fitar da mai ba su tsira ba. Misali, Najeriya na ci gaba da shigo da mafi yawan man fetur da aka tace, wanda hakan ke takaita damarta ta cin gajiyar hauhawar farashin mai a duniya.

A faɗin nahiyar, masu tsara manufofi sun yi gargaɗin cewa hauhawar farashin makamashi na iya kawo cikas ga farfaɗowar tattalin arziki mai rauni kuma ya tilasta wa manyan bankuna su sake duba manufofin kuɗi.

Na tambayi ɗaya daga cikin masana tattalin arziki da masana jama'a da ake girmamawa a Afirka, Carlos Lopes, don jin ra'ayinsa inda karara ya bayyana cewa:

"Ainihin tasirin rikice-rikicen da ake fuskanta a yanzu a Afirka ba su da yawa a yanzu haka, fiye da yadda suke fito da raunin tsarin.

Nahiyar tana sake zuke raunin da ba ita ta kirkire shi ba, ta hanyar watsa farashi, matsin lambar kuɗi, da kuma iyakokin sarrafa manufofi.

Abin da ke da ban mamaki ba wai kawai sake dawowar waɗannan tasirin ba ne, har ma dagewarsu, wanda ke nuna jinkirin saurin rarrabuwar kawuna a tsarin abinci, makamashi, da haɗin gwiwar kasuwanci.

A lokaci guda, akwai wani tsari mai sauƙi da ake gudanarwa: Jigilar kayayyaki suna canzawa, daidaiton yanki yana ƙara zama ruwan dare, kuma muhimmancin dabarun Afirka yana ƙaruwa. Ko wannan lokacin ya fassara

Lura din da ya yi ya nuna gaskiyar da ke zurfafa: wannan ba sabon labari ba ne, amma tsarin da aka saba da shi yana maimaita kansa.

Cikas ga yankuna da kasuwanci

Bayan farashi, yanayin ƙasa yana taka muhimmiyar rawa. Yaƙin Iran ya ƙara ta'azzara tashin hankali a muhimman hanyoyin ruwa, musamman a Tekun Bahar Maliya da Tekun Gulf.

Waɗannan hanyoyin suna da muhimmanci ga kasuwancin Afirka, suna haɗa nahiyar da kasuwannin duniya don samun mai, taki, da kayayyakin masarufi.

Yayin da jigilar kayayyaki ke raguwa ko kuma suke komawa baya, farashin sufuri da inshora suna ƙaruwa, wanda hakan ke ƙara sanya matsin lamba ga hanyoyin samar da kayayyaki masu rauni.

Yankin Gabar Tekun Afirka, wanda ya dogara sosai kan shigo da kaya daga ƙasashen waje, ya fi fuskantar matsala. Jinkiri da hauhawar farashin kaya suna ƙara ta'azzara matsin tattalin arziki, yayin da kuma ke haifar da yanayi na cinikayya da fasa-kwauri ba bisa ƙa'ida ba.

Duk da haka, katsewar kayayyaki kuma yana kawo wata dama. Yayin da yanayin jigilar kaya na duniya ke canzawa, wasu hanyoyin kamar waɗanda ke kewaye da Cape of Good Hope suna ganin karuwar zirga-zirgar ababen hawa. Wannan ya riga ya ƙara buƙatar ayyukan mai a sassan kudancin Afirka.

Wannan yanayin ƙasa mai tasowa, a tsawon lokaci, zai iya ɗaukaka muhimmancin tashoshin jiragen ruwa na Afirka da hanyoyin jigilar kayayyaki.

Amma ba tare da ci gaba da saka hannun jari a fannin ababen more rayuwa da kuma haɗin gwiwa mai ƙarfi a yankuna ba, waɗannan damarmaki suna fuskantar hatsarin ɓacewa.

Sake hadin kai da dabaru a siyasance

Tasirin siyasa na yakin Iran yana da matuƙar muhimmanci. Karin farashin mai da abinci yana ƙara rura wutar rashin gamsuwa da jama'a da kuma sanya gwamnatoci cikin matsin lamba.

Zanga-zangar da ke da alaƙa da tsadar rayuwa ta faru a ƙasashe da dama, yayin da muhawara kan tallafi da kashe kuɗi na jama'a ke ƙara ƙaruwa.

A lokaci guda, rikicin yana sake fasalin dangantakar kasashen waje ta Afirka. Gwamnatoci suna neman wasu abokan hulɗa don samun wadatattun hanyoyin samar da makamashi da tallafin kuɗi.

Rasha da China suna faɗaɗa wanzuwarsu ta hanyar saka hannun jari a fannin makamashi da ababen more rayuwa, yayin da ƙasashen Gulf ke amfani da tallafin kuɗi don zurfafa alaƙar siyasa.

Kasashe a yankin kusurwar Afirka musamman suna fuskantar ƙarin hatsari. Yayin da gasa a fannin siyasa ke ƙaruwa, waɗannan ƙasashe na iya zama wuraren da za a iya yin tasiri a waje, wanda ke ƙara rikitar da harkokin mulki na cikin gida da yanayin tsaro.

Rahoto da bincike suna nuna damuwa da ke ƙaruwa cewar Afirka na iya ƙara shiga cikin hamayya ta duniya.

Duk da haka akwai kuma yanayin da ke ci gaba da sauyawa. Muhimmancin dabarun Afirka yana ƙaruwa. Albarkatun ƙasa, faɗaɗa kasuwanni, da muhimman hanyoyin kasuwanci suna sa ya zama babban ginshiƙi ga lissafin tattalin arziki da siyasa na duniya.

Wannan yana haifar da buɗe hanyoyi ga ƙasashen Afirka don tabbatar da ƙarin iko idan za su iya yin aiki tare cikin aiki da dabarun.

Lokacin tunani da lissafi

Yaƙin Iran ba wai kawai wata matsala ba ce daga waje. Gwaji ne na damuwa ga juriyar tattalin arzikin Afirka, tsarin ciniki, da haɗin kan siyasa.

Nahiyar ba ta haifar da wannan rikicin ba, duk da haka tana sake cutuwa daga tassirinsa ta hanyar fuskantar hauhawar farashi, kawo cikas ga jin dadin rayuwa, da kuma ƙuntatattun zaɓuɓɓukan manufofi.

Darasin a bayyane yake. Raunin tsarin dogaro da man fetur da aka shigo da shi daga ƙasashen waje, ƙarancin ƙarfin masana'antu, da raunin haɗin kan yankuna na ci gaba da ƙara ta’azzara illar yakin a kan Afirka. Ba tare da ɗaukar mataki mai tsauri ba, waɗannan alamu za su ci gaba da wanzuwa.

Amma wannan lokacin kuma na gabatar da buɗaɗɗiyar dama. Zuba jari a fannin makamashi mai sabuntawa, ƙarfafa kasuwancin yanki ta hanyar Yarjejeniyar Nahiya ta Afirka don Kasuwanci Marr Shinge. da karin juriyar saye da sayarwa a cikin Afirka na iya rage fuskantar irin wannan hatsari a nan gaba.

Diflomasiyya mai tsari kuma za ta iya ba ƙasashen Afirka damar yin shawarwari daga matsayi mafi ƙarfi a cikin tsarin duniya mai rarrabuwar kawuna.

Nisa ba ya sake tabbatar da kariya daga illatuwa. A cikin duniyar da ke da alaƙa da juna, rikice-rikice a wani yanki suna zama rikici cikin sauri a wani yankin na daban.

Ga Afirka, ƙalubalen ba wai kawai jure waɗannan firgici ba ne, har ma da mayar da su dama ga juriya na dogon lokaci da samun 'yancin kai cikin dabaru.

Tambayar ba wai ta ko lamarin ya shafi Afirka ba ne. Tambayar gaske ita ce ko a wannan karon, nahiyar za ta mayar da martani na daban.

Marubuciyar, Hafsa Abdiwahab Sheikh, 'yar jarida ce mai zaman kanta kuma mai bincike da ke mai da hankali kan siyasar Gabashin Afirka.