Me zai faru idan makomar tsarin abinci na Afirka ba ta dogara ga manyan gonakin masana'antu ba, amma ga miliyoyin manoma masu karamin karfi da ke ciyar da nahiyar?

Wannan tambayar tana haifar da karuwar gangami a duniya wanda ke kira ga Bankin Duniya da ya sake tunani kan jarin da yake zubawa a fannin noma—ta hanyar mayar da biliyoyin mutane daga noman masana'antu zuwa ga samar da abinci mai dorewa, wanda al'umma ke jagoranta.

Wannan hangen nesa yanzu yana samun karbuwa. Sama da kungiyoyi 30 na fararen hula sun hada karfi don yin kira ga Bankin Duniya da ya kawo karshen samar da kudaden samar da dabbobi na masana'antu da kuma mayar da kudaden zuwa ga tsarin abinci da ke kare mutane, dabbobi, da kuma duniya.

An tsara wannan yunkuri, wanda aka shirya a fadin kasashe 25 kuma ya zo daidai da taron bazara na Bankin Duniya da Hukumar Kudi ta Duniya (IFC) a birnin New York.

Masu fafutuka sun ce lokaci yana da matukar muhimmanci, yayin da kudaden gwamnati ke ci gaba da tallafawa manyan ayyukan noman masana'antu da ke da alaƙa da sauyin yanayi, asarar halittu, hatsarin lafiyar jama'a, da kuma karuwar rashin tsaron abinci.

Ga masu fafutuka, batun ba shi ne samar da kudade ba—a’a yadda ake amfani da shi.

"Abin da ya kamata a canza shi ne fifiko da kuma tsara bayar da jarin," in ji Sally Kahiu, Shugabar Harkokin Waje a Kare Dabbobin Duniya. "Maimakon ba da kuɗaɗen ga manyan ayyukan masana'antu, ana iya mayar da kuɗaɗen zuwa ga tallafawa tsarin al'umma kamar ilimin noma."

Ta bayyana cewa ilimin noma hanya ce da ke aiki da yanayi maimakon a yi adawa da ita. Tana mai da hankali kan inganta lafiyar ƙasa ta ainihi, fadada amfanin gona, ɗorewar dabbobi, adana ruwa, da kuma yin amfani da gonaki a lokuta daban-daban.

Bayan dabarun noma, tsari ne da ya mayar da hankali kan mutane wanda ya samo asali daga ilimin gida, tsarin iri na asali, da samar da mafita da al'umma ke jagoranta.

"Ya fi tsarin tattalin arziki - ya shafi muhalli da zamantakewa," in ji Kahiu.

A faɗin Afirka, irin waɗannan ƙa'idoji ba sababbi ba ne. Tsarin abinci na gargajiya ya daɗe yana da tushe a cikin al'umma, al'adu, da samun juriya.

Waɗannan tsarin yawanci suna da ƙarancin shiga amma suna bukatar ilimi mai zurfi, "suna dogara ne akan bambancin halittu da zagayowar halitta maimakon sinadarai ko hanyoyin masana'antu da aka shigo da su daga ƙasashen waje," in ji ta.

Masu fafutukar ganin an daina tallafa wa Noman Masana’amtu sun bayyana cewa waɗannan tsarin—da ƙananan manoma, makiyaya, da al'ummomin da ke kamun kifi —ya kamata su zama masu amfana da kuɗaɗen noma na duniya.

Bayan haka, su ne ke da alhakin mafi yawan sabbin amfanin gona da abinci mai gina jiki da ake ci a faɗin nahiyar.

"Makomar abinci ta Afirka ta dogara ne akan jarin da ke ƙarfafa ƙananan manoma, kare yanayin halittu, da kuma tabbatar da samar da abinci na dogon lokaci," in ji ƙungiyar.

"Bai kamata asusun gwamnati ya faɗaɗa tsarin noman masana'antu da ke barazana ga al'ummomi, dabbobi, da muhalli ba."

Alƙaluman sun nuna damuwarsu. Tsakanin 2023 da 2024, Bankin Duniya ya zuba jarin kimanin dala biliyan 1.4 a fannin samar da dabbobi a masana'antu.

Reshen bankin mai kula da bangarori masu zaman kansu ya amince da irin waɗannan bayar da jari guda 38 da darajarsu ta kai kusan dala biliyan 2 tsakanin 2020 da 2025.

Kudu da Hamadar Afirka ne ne babban yankin da ya fi karɓar wannan tallafin. Wata takarda da aka fitar a shekarar 2023 daga Gangamin Neman Dakatar da Tallafa wa Masana’antun Noma ya gano cewa yankin ya ɗauki nauyin ayyukan noma na dabbobi guda 22 cikin 62 da aka ba da kuɗi a yankuna masu tasowa—wanda darajarsu ta kai kusan dala biliyan 1.395, ko kuma kashi 41.9% na jimillar tallafin kai tsaye.

Masu suka sun yi gargaɗin cewa irin waɗannan jarin suna iya kawo cikas ga tsarin abinci na gida.

Duk da cewa ƙananan manoma suna samar da har zuwa kashi 80% na abincin Afirka, manyan ayyukan kiwon dabbobi galibi suna mai da hankali kan wadata, suna lalata yanayin halittu, kuma suna jefa al'ummomin da ke kusa da su ga gurɓacewar yanayi da kamuwa da cututtuka.

"Kuɗin gwamnati ya kamata ya zama ƙarfin ci gaba mai adalci, ba abin da ke haifar da illa ga muhalli da wariya ga zamantakewa ba," in ji Opeyemi Elujulu, Babban Darakta na Cibiyar Nazarin Ilimin Noma da farfadowa ta Matasa (YARN).

Ya ce babbar matsalar tana cikin abin da aka yi watsi da shi. Tsarin abinci na noma da na al'umma - duk da ƙarfin da aka tabbatar na ƙarfafa bambancin halittu, tattalin arzikin gida, da juriyar yanayi - har yanzu ba su da isasshen kuɗi.

"Mayar da kuɗin da ake kashewa zuwa ga waɗannan hanyoyin muhimmin abu ne da ya zama tilas kuma ake bukata," in ji Elujulo. "Yana da mahimmanci don rage dogaro da rashin daidaito."

A halin yanzu, Ƙungiyar Bankin Duniya ya nuna shirin faɗaɗa kashe kudade a harkokin noma zuwa dala biliyan 9 kowace shekara nan da shekarar 2030.

A lokaci guda kuma, IFC na gudanar da bita sau ɗaya cikin shekaru goma kan Ka'idojin Ayyukanta na muhalli da zamantakewa - tana ba da abin da masu fafutuka ke gani a matsayin wata dama mai sauƙi don sake daidaita kuɗaɗen jama'a tare da manufofin yanayi da kuma manyan abubuwan da suka shafi ci gaba mai ɗorewa.

Wasu ƙwararru suna ba da shawarar wata hanya mai amfani: rarraba kuɗi ta hanyar cibiyoyin kuɗi na gida da ƙungiyoyin haɗin gwiwa waɗanda suka riga suka yi wa ƙananan manoma hidima.

Waɗannan hanyoyin sadarwa suna haɗa ƙungiyoyin masu samarwa da ƙungiyoyin al'umma, suna mai da su wuri mai kyau don faɗaɗa ayyukan dorewa.

A cewar Kahiu, irin wannan sauyi na iya haifar da sakamako mai yawa.

"Tallafa wa ƙananan manoma zai ƙarfafa tsaron abinci, kare rayuwa, da kuma gina juriya ga sauyin yanayi," in ji ta.

Ga masu fafutuka, akwai abubuwan da ke haifar da hakan. Sakamakon wannan mataki zai iya sake fasalin yadda ake samar da abinci a faɗin Afirka - ba kawai yana tantance makomar noma ta nahiyar ba, har ma da ikonta na jure matsin lambar sauyin yanayi.