Maelfu kadhaa ya raia wa kigeni waliharakisha kuondoka Afrika Kusini Ijumaa, wengi wao walikusanyika karibu na mpaka wa Zimbabwe baada ya shinikizo ambalo tayari limeshuhudia takriban watu 35,000 wakirudi nyumbani.
Kuhama huko kulianza wiki zilizopita huku makundi ya watu yakianza kuwataka wahamiaji haramu wote kuondoka ifikapo Juni 30, katika kampeni iliyoshuhudia maandamano na mapigano ya vurugu ambapo angalau raia wanne wa kigeni waliuawa.
Karibu watu 11,000, wengi wao wakiwa Wamalawi na Wazimbabwe, walikuwa karibu na mji wa mpakani wa Musina kwa ajili ya usajili na uthibitishaji, shirika la utangazaji la kitaifa la SABC liliripoti.
Walihamishwa hadi Musina kutoka miji mbalimbali ambapo wahamiaji walikuwa wamekusanyika nje ya ofisi za serikali au balozi za kigeni kwa ajili ya msaada wa kurudi nyumbani.
Mamlaka ya Usimamizi wa Mipaka inasema kwamba zaidi ya watu 35,000 tayari wamerudishwa makwao au kufukuzwa nchini tangu Juni 7.
Wahamiaji wauawa
Makundi yanayohamasisha dhidi ya wahamiaji haramu yanawalaumu kwa ukosefu mkubwa wa ajira na ukosefu wa huduma, na kusababisha matatizo ya kijamii ambayo wachambuzi wanasema yanatokana sana na kushindwa kwa serikali.
Angalau raia wawili wa Msumbiji, Muethiopia mmoja na Mmalawi mmoja wameuawa katika vurugu zinazohusiana na mvutano wa hivi karibuni kuhusu wahamiaji haramu, kulingana na polisi.
Mvutano huo umeifanya serikali kutangaza hatua kali zaidi za kukabiliana na uhamiaji haramu na kuwaonya watu dhidi ya kujichukulia sheria mikononi mwao.
"Hamwezi kuendelea kwenda nyumba kwa nyumba kudai uthibitisho wa utambulisho wa raia wa kigeni," alisema Waziri katika Ofisi ya Rais, Khumbudzo Ntshavheni, katika mkutano na waandishi wa habari siku ya Ijumaa.
"Hamwezi kuendelea kwenda sehemu za kazi kuulizia ni raia wangapi wa kigeni wameajiriwa."
Safari za ndege za kurejesha raia makwao
Hata hivyo, serikali kadhaa za Afrika - zikiwemo Nigeria, Malawi, Ghana, Zimbabwe na Msumbiji - zimeandaa safari za ndege na mabasi ya hiari ya kuwarejesha raia wao nyumbani.
Zaidi ya raia 270 wa Uganda walirejea nyumbani usiku wa Alhamisi kwa kutumia ndege ya kwanza ya serikali yao ya kuwarejesha raia kwa hiari, kulingana na taarifa ya Kamishna Mkuu kwenye mitandao ya kijamii.
Afrika Kusini yasema 'haina chuki dhidi ya wageni'
Ingawa maafisa walikuwa wameondoa watu na kufunga kambi moja jijini Durban ambayo wakati fulani ilikuwa na takriban watu 10,000, raia wa kigeni waliendelea kuwasili na kufikia takriban 1,000 siku ya Ijumaa, alisema mwandishi wa habari wa AFP.
"Nilifikiri ningejificha kwa muda na kutafuta kazi mpya hali itakapotulia," alisema Musa Hashimi, ambaye alifanya kazi kama fundi mitambo katika kiwanda cha nguo.
"Lakini baada ya tarehe 30 Juni, watu katika mtaa wangu walianza kusema kuwa watawaua wageni wote. Nilisema lazima niondoke na kuja hapa kabla hawajaniua," alisema raia huyo wa Malawi mwenye umri wa miaka 32.
