Iyalan Hajiya Aisha Aliyu, wata matar aure a Kano, arewacin Najeriya, sun daina amfani da iskar gas mai amfani da iskar gas da ake kira da gas din girki inda suka koma amfani da gawayi da itace.
"A da, muna kashe kimanin naira 18,000 zuwa naira 20,000 don cika tukunyar gas mai nauyin kilogiram 12 wanda muke saya kusan sau biyu a wata. Wannan shi ne kimanin naira 40,000 a kowane wata," ta shaida wa TRT Afrika.
Iyalan da ke sayen kilogiram ɗaya na iskar gas akan kusan naira 1,083 kawai ba za su iya ci gaba da sayen sa ba lokacin da farashin ya tashi da kashi hamsin. Dole ne su koma amfani da gawayi da itace a madadin gas din.
"Kuma yanzu ba mu kashe fiye da naira 10,000 a kowane wata akan gawayi da itacen wuta. Duk da cewa suna da wahalar amfani idan aka kwatanta da iskar gas, sun fi rahusa," in ji ta.
Hauhawar farashin iskar gas
Farashin iskar gas na girki ba koyaushe yake haka ba. Iyalan Aisha da wasu da yawa a Najeriya sun saba sayen mai nauyin kilogiram 12 na iskar gas akan naira 13,000.
Amma haɗuwa da abubuwa kamar canjin musayar kuɗi, hauhawar farashin kayayyaki, rashin isassun ababen more rayuwa da canje-canje a farashin gas na ƙasashen duniya sun ƙara janyo hauhawar farashin kayan, a cewar ƙwararru kan masana'antar.
Matsakaicin farashin tukunyar gas mai yawan kilogiram biyar ya ƙaru daga naira 7,655.73 a watan Maris din 2026 zuwa naira 8,706.93 a watan Afrilu a daidai wannan shekarar kamar yadda kafofin watsa labarai na gida na Najeriya suka rawaito, suna alakanta bayanan ga Hukumar Kididdiga ta Ƙasa (NBS) ta Najeriya.
Ko da yake jawabin da aka yi a sama ya sanya matsakaicin farashin mai nauyin kilogiram ɗaya na iskar gas na girki akan naira 1,741, hauhawar farashin bai tsaya a nan ba. Ya riga ya wuce naira 2,000 a sassan ƙasar tare da wasu rahotannin da ke cewa ana sayar da kilogiram ɗaya akan naira 2,500.
Duk da cewa gidaje da yawa a Najeriya sun bar iskar gas a hankali don amfani da gawayi da itacen girki, wasu iyalai na korafi game da hauhawar farashin kayan.
Shigo da gas don kubutar da jama’a
A martanin da ta mayar, gwamnatin Najeriya na neman ƙara shigo da iskar gas din girki a matsayin mafita.
Ministan Albarkatun Man Fetur na ƙasar Ekperikpe Ekpo ya lura da damuwar da 'yan Najeriya suka nuna game da hauhawar farashin girki, yana mai tabbatar da cewa gwamnati ta himmatu wajen samar da isasshen iskar gas mai inganci, mai arha ga amfanin gida da masana'antu a ƙasar.
An ambato ministan yana cewa, "Masu tallata kayayyaki sun yi alƙawarin ƙara yawan shigo da kaya daga ƙasashen waje don ƙara yawan samar da kayayyaki a cikin gida," in ji ministan a cikin wata sanarwa da kakakinsa, Louis Ibah ya fitar.
Ministan ya tabbatar da cewa babu wani iskar gas da aka ware don amfanin cikin da da ake fitarwa zuwa kasashen waje.
Amma Najeriya tana da mafi girman rumbun iskar gas wadda ita ce ta tara a duniya, tare da kimanin mitacubic miliyan 200 na iskar gas, a cewar bayanai daga hukumomin ƙasa da na ƙasashen waje.
Wataƙila mutum zai yi mamakin dalilin da yasa ƙasa mai arzikin iskar gas kamar Najeriya za ta shigo da gas din don amfanin cikin gida.
Rumbun gas
Dalilin shi ne cewa Najeriya ba ta samar da isasshen iskar gas ga kasuwannin cikin gida duk da yawan iskar gas da take da shi, a cewar shugaban Kungiyar ‘Yan Kasuwar gas (NALPGAM), Edu Inyang.
Mutane a gwamnati sun kuma yi nuni da hakan a baya. Babbar Sakatariya a Ma'aikatar Kimiyya da Fasaha ta Najeriya, Mrs Monilola Udoh, kwanan nan ta ce kashi 25% kacal na manyan rumbunan iskar gas na ƙasar ake haɓɓakawa.
Inyang ya bayyana cewa yayin da samar da gas na gida ya ƙaru, masu samar da kayayyaki da yawa har yanzu suna aiki ƙasa da ƙarfin kayan aikinsu, wanda hakan ya sa ba a biyan buƙatun masu amfani da kayayyaki ba, a cewar wani rahoto na cikin gida.
Ya danganta buƙatar da ba a biya ba ga rashin isassun wuraren ajiya, tsadar sufuri, ƙalubalen musayar kuɗi na ƙasashen waje da kuma karbar kuɗaɗe da yawa a yayin safarar gas din.
Ya ce kayayyakin adana LPG sun kasance masu yawa a Legas, yankin Edo/Delta da Port Harcourt, tare da ƙarancin kayan aiki a arewacin Najeriya, wanda hakan ya ƙara farashin rarraba gas din a duk faɗin ƙasar.
Matsalar yaki da kwararowar hamada
Tsawon shekaru Najeriya na fama da kwararowar hamada wanda ya haifar da sare bishiyoyi ba tare da an maye gurbinsu ba. Ministan Muhalli na Najeriya, Balarabe Lawal, kwanan nan ya ce bayanai sun nuna cewa kasar ta rasa hekta 463,360 na dazuzzuka sakamakon kwararowar hamada.
"Akwai yarjejeniyar gama-gari da ke cewa hamada ita ce matsalar muhalli mafi tsanani a sassan da suke a bushe a fadin ƙasar. An kiyasta cewa tsakanin kashi 50 zuwa 75 cikin 100 na jihohin Bauchi, Borno, Gombe, Jigawa, Kano, Katsina, Kebbi, Sokoto, Yobe, da Zamfara a Najeriya na fuskantar wannan matsala," in ji shi.
Amma yayin da iyalai waɗanda ba za su iya biyan kuɗin iskar gas don girki ba ke ci gaba da komawa ga wasu hanyoyin da suka fi kama da gawayi da itace, haka nan hatsarin hamada zai ci gaba, a cewar masu sharhi.
Mafita
Masana sun ce ƙasar na buƙatar inganta samar da kayayyaki a cikin gida da kuma samar da gas tare da manufofi masu kyau don a kare farashi mai arha daga hauhawa.
"Tare da isasshe kuma wadatcce a cikin gida, ingantattun ababen more rayuwa, kwanciyar hankali a musayar kuɗi da manufofin gwamnati masu tallafawa, masana'antar za ta iya cim ma yanayi mai arha da kwanciyar hankali na farashi," in ji Inyang.
Baya ga samar da iskar gas da arha, masu sharhi sun yi imanin cewa ƙasar za ta iya yin hakan tare da ilimin jama'a kan muhimmancin amfani da iskar gas don samun muhalli mafi aminci.
God'sLove-Divine Ngbechukwuyem, wani mai haɓaka rayuwar al'umma, na ɗaya daga cikin waɗanda ke da wannan ra'ayi.
"Ya kamata Ilimin jama'a ya mayar da hankali kan illoli guda uku na gaske: lafiya (gurɓatar iska a cikin gida na haifar da cututtukan numfashi, musamman a tsakanin mata da yara da ke kusa da wuraren girki), kuɗaɗen tafiyar da gida, da kuma yanayin muhalli na gida," Ngbechukwuyem ya shaida wa TRT Afrika.
"A halin yanzu, dole ne hukumomin gwamnati, ƙungiyoyin farar hula, da kafofin watsa labarai su fito da sakamako na dogon lokaci," in ji shi.
Ya ƙara da cewa canji mai ɗorewa zai faru ne kawai lokacin da girki mai tsafta ya zama mai arha da sauƙin samu.











