Miminiko ya ghafla ya hivi karibuni ya makumi ya maelfu ya raia wa Morocco kuingia katika eneo la Hispania imeibua tena mjadala kuhusu suala la uhamiaji usio rasmi kuelekea Ulaya, jambo lenye utata ambalo limeitikisa bara hilo katika nyakati za karibuni.

Hata hivyo, ukiangalia tukio hili kwa upana zaidi, linaonyesha simulizi changamano lenye vipengele vingi, linalohusisha historia, uhusiano wa kimataifa na siasa za kijiografia za dunia. Kwa uwazi zaidi, hili halikuwa suala la kuvuka kwa wahamiaji tu, bali ni tukio linalopaswa kutazamwa kwa mtazamo mpana zaidi wa kimataifa.

Kinacholifanya tukio hili kuwa la kipekee ukilinganisha na matukio mengine ya kawaida ya wahamiaji kutoka Afrika kwenda Ulaya ni kwamba lilitokea katika bara la Afrika lenyewe — katika maeneo ya Ceuta na Melilla, ambayo ni maeneo mawili yanayodhibitiwa na Hispania lakini yako ndani ya ardhi ya Morocco.

Ceuta ndiyo iliyobeba mzigo mkubwa wa tukio hilo, huku wahamiaji kati ya 50,000 na 60,000 wakiingia katika eneo hilo, kwa mujibu wa Shirika la Habari la Reuters. Melilla, kwa upande mwingine, ilishuhudia mapigano madogo tu ya hapa na pale kati ya wahamiaji na vikosi vya usalama.

Utawala wa Hispania

Ceuta na Melilla kwa muda mrefu yamekuwa maeneo yanayodhibitiwa na Hispania. Tofauti na maeneo mengine ya kaskazini mwa Morocco, maeneo haya mawili yalidaiwa na ufalme wa Hispania muda mrefu kabla ya upanuzi wa Hispania wa kutwaa miji ya kaskazini mwa Morocco mwishoni mwa karne ya 19 na mwanzoni mwa karne ya 20.

Ceuta, ambayo awali ilitekwa na Ureno mwaka 1415, iliingia chini ya utawala wa Hispania kutokana na Muungano wa Iberia (1580–1640), wakati falme hizo mbili ziliunganishwa chini ya mfalme wa Hispania.

Mkataba wa Lisbon wa mwaka 1668 ulithibitisha tena umiliki wa Hispania juu ya Ceuta.

Melilla, kwa upande mwingine, lilitekwa na Hispania tangu mwaka 1497, muda mfupi baada ya kuanguka kwa Granada mwaka 1492 na kukamilika kwa harakati ya Hispania ya kurejesha maeneo yaliyokuwa chini ya utawala wa Kiislamu (Spanish Reconquista).

Ingawa utawala wa Hispania juu ya maeneo haya unatambuliwa na mataifa mengi makubwa duniani, mabadiliko ya hivi karibuni katika lugha iliyotumiwa na Bunge la Marekani kuhusu utawala wa Madrid juu ya maeneo hayo yanaashiria muktadha mpana zaidi ambao unaweza kuhusishwa na tukio la wahamiaji.

Sasa Marekani inazitaja maeneo hayo kama “miji inayosimamiwa na Hispania iliyoko ndani ya eneo la Morocco”, tofauti na nyaraka za awali zilizoyataja kama maeneo ya Hispania.

Mabadiliko haya hayashangazi, kwa kuwa Marekani haijawa na uhusiano mzuri na serikali ya sasa ya Hispania katika miaka ya hivi karibuni.

Kwa hakika, Rais Trump amekuwa mkosoaji mkubwa wa serikali ya Hispania na waziri mkuu wake kuhusu masuala mbalimbali, hasa msimamo wa Hispania wa kuunga mkono suala la Palestina.

Mahusiano hayo yenye misukosuko kati ya nchi hizo mbili ndiyo yaliyowafanya wengi kutilia shaka kwamba mgogoro wa wahamiaji wa Ceuta ulikuwa jambo la kawaida kama lilivyoonekana.

Mahusiano yenye mvutano

Marekani imekuwa ikiikosoa mara kwa mara Hispania kuhusu misimamo yake juu ya uhamiaji na kile ilichokiona kama kutokuwa na msimamo mkali katika vita vya Iran.

Rais wa Marekani alilitaja tukio la wahamiaji kama “uvamizi”, akimaanisha kwamba lilitokana na sera za serikali ya Hispania kuchukulia suala la uhamiaji kwa uwepesi.

Kuhusu kile Trump alichokiita “kutojali” kwa Hispania wakati wa vita, kwa upande mwingine, hatua za Hispania zilikuwa aina ya msimamo wa kisiasa ambao ulienda kinyume na malengo ya Marekani.

Tangu mwanzo wa vita dhidi ya Iran, Hispania ilikataa kuruhusu Marekani kutumia kambi zake za kijeshi.

Hispania pia imezuia mara kadhaa usafirishaji wa silaha kuelekea Israel katika mwaka 2024 na 2025, na baadaye kupitisha marufuku ya bunge kuhusu usafirishaji wa silaha mwezi Oktoba 2025.

Matukio haya ya nyuma yamewafanya wengi kudhani kwamba yana uhusiano na sera ya mambo ya nje ya Hispania na maamuzi yake ya kidiplomasia.

Ikiwa na serikali yenye mwelekeo wa mrengo wa kushoto, Hispania imetumia sera ya kulegeza kamba kuhusu mipaka yake, kama inavyoonekana katika uamuzi wa hivi karibuni wa Mahakama Kuu kuhusu wahamiaji wanaowasili kwa njia ya bahari. Uamuzi huo unaonekana kuwa ulichangia kuzuka kwa mgogoro wa Ceuta na Melilla.

Hata hivyo, baadhi ya watu pia wanakisia kwamba Marekani na washirika wake huenda walitumia sera hiyo kuchochea simulizi fulani na kusababisha ongezeko hilo la ghafla la wahamiaji, wakitarajia kwamba lingetoa shinikizo kwa serikali ya Hispania kupitia upinzani mkali wa mrengo wa kulia unaopinga uhamiaji nchini humo.

Baadhi wameenda mbali zaidi na kudai kwamba jambo hilo halikulenga tu kudhoofisha nafasi ya serikali ya Hispania ndani ya nchi, bali pia kudhoofisha udhibiti wake juu ya maeneo hayo mawili na pwani ya Mediterania ya Hispania na Morocco, inayoanzia upande wa magharibi katika Mlango wa Gibraltar.

Kudhoofika kwa ushawishi na udhibiti wa Hispania katika eneo hilo moja kwa moja kunaweza kuipa Morocco nafasi kubwa zaidi, hali ambayo inaonekana kuwa yenye manufaa zaidi kwa Marekani na washirika wake.

Baada ya yote, ni Morocco iliyoruhusu usafirishaji wa silaha ambao Hispania ilikuwa imezuia. Na wakati mzozo wa Iran ukiendelea, Marekani na Israel haziwezi kumudu njia zao za usambazaji kukwama katika Mlango wa Gibraltar, hasa wakati Mlango-Bahari wa Hormuz na Mlango wa Bab al-Mandeb hauaminiki tena kama njia salama.

Kwa sasa, serikali ya Hispania tayari imeshughulikia tukio hilo, huku idadi kubwa ya wahamiaji walioingia kwa nguvu tayari wakiwa wamerudi walikotoka.

Likichunguzwa kupitia mtazamo mpana wa kimataifa, tukio hili linatoa ukumbusho kuhusu mabadiliko ya sasa ya kisiasa duniani, na pengine linaweza kuwa ishara ya mwelekeo wa baadaye wa mahusiano kati ya Hispania na Marekani.

Kwa sasa, jambo pekee linaloweza kusemwa ni kwamba, iwapo madai ya kuhusika kwa Marekani na washirika wake yatakuwa ya kweli, basi kauli za Rais wa Marekani kuhusu tukio hilo zinaweza kuonekana kuwa za ujasiri mkubwa kama vile madai ya Hispania kuhusu umiliki wa maeneo hayo.

Mwandishi, Yahya Habil, ni mwandishi wa habari huru kutoka Libya anayeshughulika na masuala ya Afrika.

Maoni yaliyotolewa na mwandishi hayawakilishi maoni, mitazamo au sera za uhariri za TRT Afrika.