Aliyekuwa mtangazaji wa habari za televisheni alitawazwa kuwa mfalme wa Tooro nchini Uganda siku ya Jumanne, na kuwa mtawala wa 13 wa kabila la Batooro katika hafla iliyoashiria mwisho wa mgogoro wa kurithi kiti hicho.

Edward Rukidi Kijanangoma alichukua nafasi ya Mfalme Oyo Nyimba Kabamba Iguru Rukidi IV, ambaye kifo chake mwezi uliopita kutokana na saratani akiwa na umri wa miaka 34 kilizua mzozo, huku mama yake akidai kuwa mtoto wa kiume ambaye hakuwahi kutajwa hapo awali ndiye aliyekuwa na haki ya kushika kiti hicho cha ufalme.

Uganda ni jamhuri ya kikatiba inayoongozwa na rais aliyechaguliwa, lakini falme nne za kabla ya ukoloni bado zipo kama alama muhimu za utambulisho na urithi, licha ya kutokuwa na mamlaka yoyote ya kisiasa.

Kamati ya watu 21 kutoka ukoo wa kifalme wa Babiito ilimchagua Kijanangoma, mwenye umri wa miaka 56, ambaye ni binamu yake Oyo Nyimba.

Kifo cha mfalme wa awali

Kijanangoma alichukua jina jipya la kifalme la Edward Rukidi Nyabongo I katika sherehe ya kimila iliyohusisha kuchinjwa kwa fahali na kunyunyiziwa damu ya kuku katika mji mkuu wa Tooro, Fort Portal.

Nyabongo I alitembea kuelekea Ikulu ya Karuziika kati ya saa sita usiku na saa tisa alfajiri kabla ya kushiriki katika mapigano ya mfano ya kuwania taji la ufalme.

Oyo Nyimba alifariki dunia nchini Marekani tarehe 27 Agosti wakati akipatiwa matibabu ya angiosarcoma, aina ya saratani kali na inayoenea kwa kasi. Alizikwa tarehe 12 Septemba katika Makaburi ya Kifalme ya Karambi mjini Fort Portal.

Alivutia hisia za dunia nzima mwaka 1995 aliposimikwa kuwa mfalme akiwa na umri wa miaka mitatu kufuatia kifo cha baba yake; picha za mfalme huyo mdogo akiwa amevalia mavazi ya kifalme na taji ziliibua shauku na mshangao mkubwa.

'Mnyenyekevu na mwenye kujishusha'

Wafanyakazi wenzake wa zamani wa Nyabongo I katika shirika la utangazaji la serikali la UBC, ambako aliwahi kufanya kazi kama mtangazaji wa habari na mhariri, wanamwelezea kama mtu mnyenyekevu na mwenye kujishusha.

"Kila mtu huko Fort Portal anafurahia mfalme huyu mpya. Tunajiandaa. Wanawake wanapiga pasi nguo zao za 'masuka'. Wanaume wanapiga pasi kanzu zao," alisema Elizabeth Kengonze, mkazi wa Tooro, wakati wa maandalizi hayo, akirejelea mavazi ya kitamaduni.

"Watu wanafanya mazoezi ya jinsi watakavyoimba 'Amakondere' (nyimbo za sifa). Tuna furaha na shukrani kubwa kwa sababu utamaduni wa Tooro unatangazwa, na vijana sasa wanajua na kujifunza jinsi utamaduni wa Tooro ulivyokuwa."

Mwishoni mwa juma, ndugu walikusanyika katika Kasri la Karuziika, makazi yake mapya, wakisindikizwa na wapiga ngoma na wachezaji wa kitamaduni waliovalia vibuyu na shali za rangi ya chungwa zilizotengenezwa kwa gome la mti.

Mzozo kuhusu mtoto anayedaiwa kuwa wa marehemu mfalme

Sherehe ya kutawazwa ilifanyika licha ya pingamizi kutoka kwa mama yake Oyo Nyimba, Best Kemigisa, na dada yake, Binti Mfalme Ruth Komuntale. Wanadai kuwa marehemu mfalme aliacha mtoto wa kiume mdogo na wosia uliomtaja kuwa mrithi.

Oyo Nyimba hakuwa ameoa na haikujulikana hadharani kuwa ana watoto. Waziri Mkuu wa ufalme huo alimtaja mtoto huyo kwa mara ya kwanza katika taarifa iliyotangaza kifo chake.

Charles Kayondo Kamurasi, kiongozi wa ukoo wa kifalme wa Babiito na mtu mwenye jukumu la kitamaduni la kumteua mfalme, alisema ukoo huo haujui chochote kuhusu mtoto huyo na kwamba walifuata mila za Tooro katika kumchagua mrithi.

"Mtoto wanayedai kuwepo hajulikani," Kamurasi aliwaambia waandishi wa habari wiki iliyopita.