Rais wa Ufaransa Emmanuel Macron anaonekana kuhakikishiwa kukaribishwa rasmi atakapowasili katika mji mkuu wa Kenya, Nairobi, mwezi ujao kwa mkutano wa kilele wa Afrika na Ufaransa, licha ya kuongezeka kwa chuki dhidi ya Ufaransa katika bara zima.
Kabla ya mkutano huo, suala moja kuu la mazungumzo limekuwa chaguo la ukumbi, unaoonekana kama kupingana na ushawishi unaopungua wa Ufaransa katika makoloni yake ya zamani huko Afrika Magharibi, ambapo mataifa kama Côte d'Ivoire, Senegal, Burkina Faso, Niger na Mali yamesisitiza uhuru zaidi na kukata uhusiano na Paris.
Mkutano huo unaoitwa ‘’Africa Forward Summit’’ umepangwa kufanyika kuanzia tarehe 11 hadi 12 Mei na itakuwa mara ya kwanza kwa mkutano wa aina hiyo kufanyika nje ya koloni la zamani la Ufaransa kwani Kenya ilitawaliwa na Uingereza na kusalia kuwa nchi inayozungumza Kiingereza.
Uchumba wa Ufaransa na Kenya ni zaidi ya mabadiliko kuelekea Afrika Mashariki kwa sababu ya kupungua kwa ushawishhi wake katika Afrika Magharibi, kulingana na wachambuzi.
"Tunachokiona ni shindano la kimataifa la kuunganisha bahari na uimarishwaji wa bahari," mtaalamu mmoja anaiambia TRT Afrika.
"Kuna mabadiliko ya jumla ya kisiasa ya kijiografia kuelekea uimarishaji wa bahari. Vita hivi leo vinajikita katika njia za bahari, njia za maji na maeneo yenye maji. Hivyo, ni jambo la maana kwa Ufaransa kuchukulia Afrika Mashariki kwa uzito," anaongeza.
Mafunzo kutokana na vita vya Iran
Wachambuzi wanasema vita vinavyoendelea vya Marekani na Israel dhidi ya Iran vinatumika kama ukumbusho kwa mataifa yenye nguvu duniani kwamba udhibiti wa mihimili mikuu ya kiuchumi, hasa upatikanaji wa bahari, ni muhimu katika siasa za kisasa za kijiografia.
"Vita vya Iran vimeukumbusha ulimwengu kwamba shindano la leo sio tu kuhusu nani anaweza kurusha makombora marefu zaidi dhidi ya mwingine, lakini ni nani anayedhibiti sehemu za kunyoosha na anaweza kusababisha madhara makubwa," mchambuzi huyo aona.
Hivi majuzi Iran imezuia usafirishaji wa meli kupitia Mlango-Bahari wa Hormuz, ambao unashughulikia zaidi ya 20% ya usafirishaji wa mafuta ghafi ulimwenguni, na kusababisha mshtuko wa soko la kimataifa. Hatua ya Iran ilikuwa kujibu mashambulizi ya pamoja ya Marekani na Israel mjini Tehran mwishoni mwa mwezi Februari ambayo yalisababisha vita vinavyoendelea.
Pwani ya Kenya inaenea kutoka Somalia hadi Tanzania na inachukua umbali wa kilomita 600. Eneo lake katika Bahari ya Hindi ya magharibi huipa ufikiaji wa njia zinazounganisha kwenye Ghuba ya Aden na Bahari Nyekundu.
"Kuna kipengele cha bahari katika mkakati wa Kenya. Sio sadfa kwamba mara moja ilianza kupanga nafasi yake katika eneo hilo katika masuala ya baharini ndipo Ufaransa ilipoanza kuichukulia kwa uzito," mchambuzi huyo asema.
Huku kukiwa na upinzani wa umma, Rais wa Kenya William Ruto alitetea uhusiano huo na Ufaransa. "Kwenye mkutano huo, tutajihusisha kikamilifu katika masuala muhimu, ikiwa ni pamoja na kurekebisha usanifu wa fedha wa kimataifa na kuimarisha ushirikiano salama na endelevu wa kiuchumi," Ruto alisema baada ya mkutano na balozi wa Ufaransa Nairobi Arnaud Suquet mapema Aprili.
Mkataba wa ulinzi Kenya-Ufaransa
Kumekuwa na msururu wa shughuli kuelekea kongamano la Nairobi. Mapema mwezi huu, bunge la Kenya liliidhinisha mkataba wa ulinzi wa miaka mitano na Ufaransa ambao unaweza kurejeshwa kiotomatiki utakapokamilika.
Inashughulikia oparesheni za kulinda amani katika eneo hilo, usalama wa baharini katika Bahari ya Hindi, ushirikiano wa kijasusi na kukabiliana na maafa. Ripoti zinasema kuwa mamia ya wanajeshi wa Ufaransa wametua katika bandari ya Mombasa na kuna gumzo kuhusu kambi ya jeshi la wanamaji katika kazi hizo.
Lakini makubaliano hayo yamezua wasiwasi juu ya kifungu kinachotoa kinga kwa wanajeshi wa Ufaransa iwapo watashutumiwa kwa uhalifu uliofanywa katika ardhi ya Kenya. Wanaharakati wa haki za binadamu wanasema kifungu hicho hakiungwi mkono na sheria za Kenya na kuzua maswali kuhusu uwazi na uwajibikaji.
"Mkataba wa ushirikiano wa utetezi kati ya Kenya na Ufaransa lazima uzingatie kikamilifu sheria za Kenya. Mahakama za Kenya tayari zimejieleza wazi kwamba hakuna kinga ya mtu yeyote," anasema Macharia Mwangi wa Kituo cha Afrika cha Kurekebisha na Kuzuia Hatua (ACCPA), kikundi cha utetezi ambacho kilifanikiwa kushtaki jeshi la Uingereza kufuatia shutuma za utovu wa nidhamu mkubwa wa wanajeshi wa Uingereza wanaofunzwa nchini humo.
"Kwa hivyo hata wakati serikali ya Ufaransa inafuata mkondo wake, inapaswa kufahamu ukweli wa kisheria nchini Kenya. Hatupaswi kuona kilichotokea katika eneo la Sahel kuingizwa nchini Kenya," Mwangi anasema, akichora uwezekano wa kufanana na unyonyaji wa kikatili wa nchi za Afrika Magharibi na Kati na Ufaransa kwa miaka mingi.
Anahesabu kuwa makubaliano ya ulinzi ya Kenya na Ufaransa yalikuwa matokeo ya "mchakato wa haraka" ambao "ulikosa ushiriki wa umma".
Kipengele cha ulinzi katika mkataba wa ulinzi wa Paris-Nairobi kinaakisi kifungu sawa katika mkataba wa ushirikiano wa ulinzi wa Kenya na Uingereza, ambacho wakosoaji wanaeleza kimesababisha wanajeshi wa Uingereza waliokuwa chini ya Kitengo cha Mafunzo ya Jeshi la Uingereza Kenya (BATUK) kukwepa kuwajibika baada ya kushutumiwa kwa unyanyasaji wa kijinsia, mauaji na uharibifu wa mazingira wakati wa mafunzo katika nchi hiyo ya Afrika Mashariki.
Madai mashuhuri zaidi yanahusiana na mauaji ya mwaka wa 2012 ya Agnes Wanjiru mwenye umri wa miaka 21 karibu na kambi ya mafunzo ya wanajeshi wa Uingereza katika mji wa Nanyuki. Mshukiwa, mwanajeshi wa Uingereza aitwaye Robert Purkiss, anakabiliwa na kesi ya kurejeshwa nchini baada ya kukana kuhusika kwa vyovyote na kifo cha Wanjiru.
Uchunguzi wa bunge la Kenya uliochapishwa mwezi Disemba ulisema kuwa wanajeshi wa Uingereza walionekana kama "uwepo wa kukalia". Hii imesababisha hofu kote nchini Kenya ya kurudiwa kwa matukio sawa na mkataba wa ulinzi wa Ufaransa.
'Hatua ya kuficha aibu'
Mapendekezo ya Rais Macron kwa Kenya yalimfanya amwalike Rais Ruto kwenye Mkutano wa G7 unaotarajiwa kufanyika mwezi Juni. Lakini kitendo hicho kilizua mjadala baada ya ripoti kuibuka kuwa Ufaransa iliondoa mwaliko wa awali kwa Rais wa Afrika Kusini Cyril Ramaphosa ili kutoa nafasi kwa Rais Ruto.
Iliripotiwa kuwa Marekani ilikuwa imeweka shinikizo kubwa kwa Ufaransa kubatilisha mwaliko wa Rais Ramaphosa huku kukiwa na kuzorota kwa uhusiano kati ya Washington na Pretoria kuhusu masuala ya uchumi na sera za kigeni tangu kurejea kwa Rais Donald Trump katika Ikulu ya Marekani Januari 2025.
Paris ilikanusha kukubaliana na shinikizo lolote la Marekani la kumtaka Ramaphosa aondolewe madarakani, huku Rais Ramaphosa akipuuzilia mbali kutengwa kwenye mkutano huo, akisema kutokuwepo kwake hakupaswi kuonekana kama mtu wa kupuuza.
"Kulikuwa na ushindani wa Kiafrika ndani yake. Lakini Afrika sasa ni bara lenye mataifa yenye nguvu na uchumi unaoboresha, idadi kubwa ya watu na masoko makubwa. Ni kawaida kwa mataifa haya kuzidi kuwa na uthubutu juu ya maslahi yao," mchambuzi mmoja anaelezea.
"Wakati nchi zinashindana na kugombea ushindani, ni kawaida kupigiana viwiko. Ni sehemu ya bara linalojaribu kujiimarisha na pia ushindani wa asili na wenye afya kati ya mataifa ya Afrika."
Tofauti na nchi za Afrika Magharibi, Kenya haina historia ya ukoloni na Ufaransa. Hata hivyo, ushirikiano wa Nairobi na Paris unazua swali iwapo taifa hilo la Afrika Mashariki limejifunza mafunzo ya kutosha kutokana na jinsi Ufaransa ilivyoshughulikia makoloni yake ya zamani, ambayo yameiondoa Paris kutokana na miongo kadhaa ya unyonyaji wake wa kiuchumi, kiusalama na kisiasa ukiacha urithi wa umaskini na ukosefu wa usalama, kulingana na mwanasayansi wa siasa wa Kenya Prof Macharia Munene.
“Macron anataka kurekebisha hadhi yake inayopungua barani Afrika,” Munene aliwaambia TRT Afrika, akiongeza kwamba uwadilifu wa Ufaransa kwa Kenya ni tendo la ‘kuokoa uso’ ambalo linapaswa kuchukuliwa kwa tahadhari kufuatia kutoroka kwake kushtukiza kutoka katika nchi za Sahel.
