Ba kasafai tarihi yake nuna tausayi ga yarjejeniyoyin zaman lafiya tsakanin Isra'ila da Falasɗinawa ba.

A cikin shekaru talatin da suka gabata, an sanya hannu kan yarjejeniyoyi tare da kyakkyawan fata, ana kiran su da nasarorin diflomasiyya kuma ana murnar su a matsayin abubuwan da suka faru masu muhimmanci, amma sai suka ruguje kafin a cika alkawuran da aka dinga dauka.

Tattaunawar matsayi na din-din-din ta tsaya cak bayan Oslo. An jinkirta ko kuma an yi watsi da yarjejeniyoyin da aka yi alƙawari a ƙarƙashin zaman tattaunawar da suka biyo baya.

An yi ta wargaza yarjejeniyar tsagaita wuta akai-akai kafin ta kai ga ƙarshen siyasa da aka tsara don cim ma wa.

Wannan tarihin shi ne ainihin dalilin da ya sa ya kamata a yi la'akari da sabuwar yarjejeniyar da aka cim ma tsakanin Hamas da Hukumar Zaman Lafiya ta Gaza da kaffa-kaffa maimakon yin biki.

Hamas, aƙalla a ƙa'ida, ta amince da ɗaya daga cikin buƙatun Isra'ila da ta daɗe tana nema: ta ajiye makamanta a matsayin wani ɓangare na sulhun siyasa mai faɗi.

A madadin haka, yarjejeniyar da aka gabatar ta yi hasashen janyewar Isra'ila gaba ɗaya daga Gaza, kafa sabuwar hukumar mulkin Falasɗinawa da kuma fara sake gina yankin bayan kusan shekaru uku na yaƙin da ƙwararrun lauyoyi na ƙasa da ƙasa, ƙungiyoyin kare haƙƙin ɗan adam da kuma yawan gwamnatoci suka bayyana a matsayin kisan kare dangi.

A mafi yawan wannan lokacin, jami'an Isra'ila da gwamnatocin Yamma da yawa sun dage cewa zaman lafiya ba zai yiwu ba matuƙar Hamas ta ci gaba da riƙe makamai kuma tana kan mulki.

Shirin Hamas na barin ikon mulki da kuma, a ƙarshe, makamanta ya canza daidaiton siyasa.

Shin Isra’ila za ta taba sauyawa?

Tambayar yanzu ba ita ce abin da Hamas ke shirin amincewa da shi ba. Shin Isra'ila ta shirya ta girmama ɓangarenta na yarjejeniyar?

Tarihi ya bayar da dalilai masu ƙarfi na yin taka tsantsan. Yarjejeniyar Oslo, wacce aka sanya wa hannu a shekarar 1993, ta yi hasashen wani tsari na mataki-mataki wanda zai kai ga cim ma yarjejeniya ta dindindin cikin shekaru biyar.

Fiye da shekaru talatin bayan haka, wannan yarjejeniyar ba ta taɓa faruwa ba. Matsugunan Isra'ila a Yammacin Kogin Jordan da aka mamaye sun faɗaɗa sosai a lokacin da kuma bayan yarjejeniyar Oslo, yayin da shawarwari na baya-bayan nan suka gaza warware manyan batutuwan kan iyakoki, 'yancin kai da kuma ƙasar Falasɗinu.

Takardar Yarjejeniya Kan Kogin Wye, wadda aka yi amince da ita a lokacin mulkin Benjamin Netanyahu na farko, ita ma ta sha wahala sakamakon rashin kammala aiwatarwa bayan da 'yan adawar siyasa na cikin gida a cikin kawancensa suka rage yawan sake matsugunan Isra'ila da aka amince da su.

Shirye-shiryen da suka biyo baya, gami da Taswirar Zaman Lafiya da ƙasashen duniya ke goyon baya, su ma sun gaza samar da sakamakon siyasa da suka yi alkawari.

Tsaro da rarrabuwar kawuna na siyasa babu shakka sun rikitar da ƙoƙarin zaman lafiya a jejjere.

Amma bai kamata su ɓoye ainihin gaskiyar rikicin ba: wannan bai taɓa zama batun tattaunawa tsakanin daidaikun mutane ba.

Isra'ila, a matsayin ta na ƙasar da ta mamaye wata kasa, ta nuna fifikon soja da iko na siyasa da tattalin arziki a kan yankin, don haka tana da ikon tantance yadda yarjejeniyoyi za zu koma gaskiya daga rubutu a takarda.

Da ace akwai sahihan kuduri na siyasa don kawo ƙarshen mamayar da kuma kafa ƙasar Falasɗinu, Isra'ila tana da hanyar da za ta sa wannan sakamakon ya yiwu.

Maimakon haka, an yi ta jinkirta alƙawarin janyewa, ikon Falasɗinu da kuma sulhu na ƙarshe na siyasa akai-akai, an cancanta ko an yi watsi da su, yayin da mamayar ta ƙara ƙarfi.

Wannan tarihi ne—ba wai babatu ba—wanda ke sa shakku game da yarjejeniyar yau ta zama abin fahimta gaba ɗaya.

Waɗannan tambayoyin sun fi kaifi idan aka kalle su ta hanyar tarihin siyasar Benjamin Netanyahu shi kansa.

A tsawon rayuwarsa, Netanyahu ya ci gaba da adawa da ƙirƙirar ƙasar Falasɗinu mai cikakken 'yanci.

Ya jagoranci faɗaɗa matsugunan da aka mamaye a Gabar Yamma, ya kuma yi ta jayayya akai-akai cewa dole ne Isra'ila ta ci gaba da riƙe iko mai ƙarfi a Gabar Yamma, kuma a duk lokacin yaƙin Gaza, ya dage cewa dole ne Isra'ila ta kiyaye 'yancin tsaro na dindindin a yankin Falasɗinawa.

Waɗannan matsayi suna cikin damuwa tare da yarjejeniyar da ke buƙatar cikakken janye sojojin Isra'ila.

Duk da haka, rage batun ga Netanyahu kaɗai na haifar da kallon gaskiyar siyasa mai zurfi.

Kawancen da ke mulki a yanzu babu shakka shi ne mafi tsauri a tarihin Isra'ila, inda ministoci da dama suka fito fili suna fafutukar sake mamaye Gaza da sake gina matsugunan Isra'ila a yankin.

Amma waɗannan matakai ba su fara da wannan gwamnatin ba. Tun kafin 7 ga Oktoban 2023, gwamnatocin Isra'ila da suka biyo baya sun dage kan ci gaba da riƙe iko mai ƙarfi a kan Falasɗinawa, ko da kuwa suna shiga tattaunawar zaman lafiya.

Faɗaɗa matsugunan ya ci gaba a ƙarƙashin gwamnatocin da ke da bambancin ra’ayin siyasa, yayin da shawarwarin 'yancin Falasɗinu ke tare da buƙatun cewa Isra'ila ta ci gaba da riƙe iko na ƙarshe kan iyakoki, sararin samaniya da tsaro.

Hare-haren ranar 7 ga Oktoba ba su haifar da waɗannan matsayi ba; sun ƙarfafa kuma sun tabbatar da ra'ayoyin siyasa waɗanda suka daɗe suna wanzuwa a cikin mafi yawan tsarin siyasar Isra'ila.

Saboda haka, tambayar ta shafi Benjamin Netanyahu. Shin Isra'ila da kanta tana shirye ta bar matakin iko wanda, tsawon shekaru da yawa, ya kasance babban abin da ya shafi hanyarta ta magance tambayar Falasɗinawa.

Wannan shi ne ainihin dalilin da ya sa sabuwar shawarar ta zama babban gwaji.

Kusan shekaru uku, tattaunawar ƙasa da ƙasa ta ta'allaka ne akan jerin sharuɗɗan da aka gabatar a matsayin abubuwan da ake buƙata don kawo ƙarshen yaƙin.

Dole ne Hamas ta saki waɗanda aka yi garkuwa da su. Dole ne Hamas ta bar mulki. Dole ne Hamas ta kwance damarar makamai. Ko waɗannan buƙatun gaskiya ne ko adalci ne, wata muhawara ce ta daban.

Duniya na bukatar daukar mataki a yanzu

Abin da ya fi muhimmanci a yau shi ne, Hamas ta nuna sha'awarta ta amince da mafi yawan sharuɗɗan da suka fi muhimmanci a siyasance a cikin tsarin sulhu mai cikakken iko.

Idan hakan bai isa ya samar da cikakken janyewar Isra'ila ba, to tambaya mai sosa rai ta biyo baya: shin waɗannan sharuɗɗan sun taɓa zama cikas ga zaman lafiya?

Wannan tambayar ba ta shafi Isra'ila kaɗai ba. Haka kuma ta shafi gwamnatocin da suka ci gaba da kare yaƙin neman zaɓen Isra'ila yayin da suke dagewa cewa Hamas ta cika wasu sharuɗɗa kafin a fara diflomasiyya mai ma'ana.

Idan Hamas ta amince da waɗannan sharuɗɗan, aƙalla a ƙa'ida, nauyin zai sauya.

Ingancin yarjejeniyar ba wai kawai zai dogara ne akan son Isra'ila na aiwatar da alkawuranta ba, har ma da ko gwamnatocin Amurka, Birtaniya da Turai sun shirya su nace cewa hakan zai faru.

Wannan ba kasafai yake faruwa ba a tattaunawar da ta gabata.

Matsin lamba daga ƙasashen duniya sau da yawa ya kan fi mayar da hankali kan tabbatar da bin ƙa'idojin Falasɗinu, yayin da ake ɗaukar nauyin da ke kan Isra'ila a matsayin abubuwan da za a tattauna a nan gaba ko kuma a yi amfani da su a siyasance a cikin gida.

Sakamakon ya kasance jerin yarjejeniyoyi da suka haifar da kanun labarai na diflomasiyya ba tare da canza gaskiyar lamarin ba.

Idan aka sake maimaita irin wannan tsari, wannan sabon shiri ba zai yi nasara ba inda wasu da yawa suka gaza.

Yarjejeniyoyin zaman lafiya ba sa tsira da aminci kaɗai ba. Suna jure wa ne saboda dukkan ɓangarorin sun fahimci cewa alkawurra suna da sakamako kuma rashin aiwatar da su yana zuwa da lamurra na siyasa.

Taken wannan makalar ya yi tambaya ko za a iya amincewa da Benjamin Netanyahu don ya cika yarjejeniyar.

Tambaya ce mai muhimmanci, amma wataƙila ba mafi muhimmanci ba. Tabbas tarihin Netanyahu yana haifar da shakku.

Duk da haka, shi ma ya samo asali ne daga wata yarjejeniya ta siyasa mai faɗi wacce ta shafe shekaru da dama tana fifita ikon Isra'ila akan ikon mulki na Falasɗinu. Ko da kuwa shugabancinsa zai ƙare gobe, tambayoyin tsarin za su ci gaba.

Saboda haka, ainihin gwajin ba wai kawai ko mutum ɗaya zai cika alkawarinsa ba ne.

Shi ne ko Isra'ila ta shirya amincewa da matakin siyasa na kawo ƙarshen kasancewar ta a Gaza bayan kusan shekaru uku na mummunan lalacewa. Yanzu Hamas ta yi dauki wani mataki da mutane da yawa suka yi imanin ba zai yiwu ba. Mataki na gaba kuma na Isra'ila ne.

Idan Isra'ila ta zaɓi kada ta cika ɓangaren yarjejeniyar da ya rataya a kanta duk da samun ɗaya daga cikin manyan buƙatunta, duniya za ta fuskanci mataki mai wahala.

Babban cikas ga zaman lafiya ba wai kawai ƙin amincewa da Hamas na canzawa ba ne. Rashin aniyar Isra'ila na ta bar iko da Gaza ta kuma ba wa Falasɗinawa damar cim ma burin siyasa na gaske - da kuma gazawar da ƙawayenta suka yi na tabbatar da cewa alkawuran Isra'ila suna da wajabcin a cika su kamar na kowa.

Ko wannan yarjejeniyar za ta yi nasara, ba wai kawai ya dogara ne akan niyyar Hamas na kwance damarar yaki ba ko kuma shirin Netanyahu na sanya hannu, ya ta’allaka ne a kan ko Isra'ila, da waɗanda ke da tasiri a kanta, a sun shirya su daidaita alkawuran da aiwatarwa.