Hadithi ya uchumi wa Zambia katika miaka ya hivi karibuni imekuwa ya kupanda na kushuka.

Mnamo mwaka wa 2020, Zambia ilikuwa nchi ya kwanza barani Afrika kutolipa deni lake.

Miaka ya ukopaji mzito wa miundombinu, kuporomoka kwa bei ya shaba na athari za janga la COVID-19 ziliifanya nchi kushindwa kulipa deni lake, ambalo hapo awali lilikuwa zaidi ya dola bilioni 26 mnamo 2021.

Huo ndio mwaka ambao Rais Hakainde Hichilema aliingia madarakani baada ya kushinda uchaguzi.

Zambia kisha ikatuma maombi ya kurekebisha deni chini ya Mfumo wa Pamoja wa G20.

Safari ilikuwa ya polepole na yenye mabone . Lakini mnamo 2024, Zambia ilipata mpango wa kurekebisha deni lake, kufungua malipo ya IMF na kuipa "nafasi ya kupumua" ya kifedha.

Zambia inasema kwa sasa "haina deni la malimbikizo kwa IMF au taasisi nyingine za kimataifa".

'Madeni yaliyosalia'

Hata hivyo, Wizara yake ya Mambo ya Nje na Ushirikiano wa Kimataifa ilieleza, katika taarifa yake ya tarehe 20 Aprili, kwamba nchi bado ina "majukumu bora kwa taasisi za kimataifa, ikiwa ni pamoja na IMF, kutokana na ufadhili uliotolewa chini ya Mpango wa Kuongeza Mikopo uliomalizika hivi karibuni".

Ilisema salio lililosalia ni dola bilioni 1.8 na kwa sasa nchi inaihudumia, huku ikiendelea kushirikiana na taasisi za fedha.

Awali, Waziri wa Mambo ya Nje wa Zambia, Mulambo Haimbe, aliiambia TRT Afrika katika Jukwaa la Diplomasia la Antalya lililofanyika hivi karibuni nchini Uturuki kwamba mchakato wa kurekebisha deni una mafanikio licha ya changamoto.

"Tunapata fedha za masharti nafuu kutoka kwa IMF na Benki ya Dunia kama matokeo ya mpango huu wa kurekebisha deni tuliofanya," alisema.

"Kuhusiana na athari za mzozo wa sasa katika Mashariki ya Kati, mzozo wa Mashariki ya Kati, changamoto ambayo inaleta, bila shaka, ni kwamba ina madhara makubwa katika suala la kuongezeka kwa gharama ya bidhaa muhimu, mbolea, na muhimu zaidi, bidhaa za petroli ambazo ni lazima tuagize kutoka nje kwa vile hatuzalishi sisi wenyewe," aliongeza waziri.

Kurudisha mafanikio

"Hii ina uwezo wa kurudisha nyuma baadhi ya mafanikio ambayo tumepata wakati huu wote kuelekea kupunguza mfumuko wa bei na hiyo ni sehemu ya mafanikio ya programu yetu. Kutoka kwa mfumuko wa bei wa takwimu mbili ambao tulirithi, sasa tuko katika takwimu moja. Kutoka ukuaji mbaya wa 2.8% ambao tulirithi, sasa tunakua kwa 6%.

Licha ya Zambia kuwa moja ya nchi zinazokua kwa kasi kiuchumi barani Afrika, zaidi ya 70% ya watu wake milioni 21 wanaishi katika umaskini, kulingana na Benki ya Dunia.

Ni nchi ya pili barani Afrika kwa uzalishaji wa shaba, baada ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo, na ya nane duniani, ikitoa takriban 70% ya mapato yake ya mauzo ya nje huku bei ya kimataifa ya madini hayo ya thamani ikipanda. Pia ina akiba ya madini mengine kama vile nikeli, manganese, uranium na dhahabu.

Mazungumzo kuhusu uchumi yanakuja wakati Zambia inajiandaa kwa uchaguzi mwezi Agosti, huku Rais Hakainde Hichilema akiwania muhula wa pili.