Masar “ma oggolaan doonto” in Itoobiya ay ka dhisto biyo-xireenno cusub Webiga Niil, ayuu Talaadadii sheegay Wasiirka Waraabka ee Masar, Hani Sewilam, iyadoo uu weli taagan yahay khilaafka muddada dheer soo jiitamayey ee ku saabsan Biyo-xireenka Weyn ee Dib-u-curashada Itoobiya (GERD).

Hadalka Sewilam ayaa yimid qiyaastii laba toddobaad kadib markii warbaahinta ay baahisay warar sheegaya in Itoobiya ay qorshaynayso inay ka dhisto Webiga Niil saddex biyo-xireen oo dheeraad ah marka laga soo tago GERD, inkastoo Addis Ababa aysan si rasmi ah uga hadlin wararkaas.

“Waa la ogyahay in Itoobiya ay qorshaynayso inay dhisto biyo-xireenno cusub, laakiin dowladda Masar ma oggolaan doontaa arrintaas? Maya,” ayuu Sewilam ka sheegay shir jaraa’id oo uu ku qabtay Qaahira, sida ay baahiyeen warbaahinta gudaha.

Wuxuu carrabka ku adkeeyey in Masar ay marar badan ku baaqday in la dejiyo hannaan cad oo sharci ahaan waajib ah oo la is-weydaarsado xogta ku saabsan hawlgalka GERD, si dalalka hoose ee webiga, Masar iyo Suudaan, ay u ogaadaan xaddiga biyaha la sii daynayo iyo qorshayaasha sannadlaha ah ee hawlgalka.

Maqnaanshaha xogtan ayaa Suudaan gelinaya “xaalad aad u adag”, taasoo ka hor istaagaysa mas’uuliyiinta Suudaan inay si hufan u maamulaan biyo-xireennadooda ama kaydka biyaha, iyaga oo aan haysan xog sax ah oo ku saabsan xaddiga iyo waqtiga biyaha laga sii daynayo Itoobiya, ayuu yiri Sewilam.

“Suudaan waa inaan lagu eedayn wax kasta oo carqalad ku yimaada maamulka biyaha xaaladdan oo kale,” ayuu raaciyey, isaga oo sheegay in mas’uuliyadda ay dusha ka saaran tahay Itoobiya maadaama ay diidday inay aqbasho hannaan sharci ahaan waajib ah oo lagu wadaago xogta lana isku dubbarido arrimaha dalalka hoose ee webiga.

Wasiirku wuxuu mar kale xaqiijiyey in Masar ay weli ka go’an tahay in la gaaro heshiis sharci ahaan waajib ah oo lagu maamulayo buuxinta iyo hawlgalka GERD, isla markaana lagu hubinayo is-weydaarsiga joogtada ah ee xogta “si loo ilaaliyo danaha dhammaan dhinacyada loona yareeyo khataraha la xiriira maamulka khayraadka biyaha ee la wadaago.”

Itoobiya si degdeg ah ugama aysan hadlin hadalka wasiirka Masar.

Masar iyo Suudaan ayaa muddo dheer isku khilaafsanaa Itoobiya arrimaha la xiriira buuxinta iyo hawlgalka GERD, oo dhismihiisu billowday sannadkii 2011. Qaahira iyo Khartuum waxay ku adkaysanayaan in la gaaro heshiis saddex geesood ah oo sharci ahaan waajib ah ka hor inta aan mashruuca si buuxda loo hawlgelin.

Dhanka kale, Itoobiya waxay ku doodaysaa inaan heshiis noocaas ahi loo baahnayn, waxayna sheegtay in biyo-xireenku aanu waxyeello u geysan doonin danaha dalalka hoose ee webiga. Khilaafkan ayaa sababay in wadaxaajoodyadu hakad galaan muddo saddex sano ah, ka hor intii aan dib loo bilaabin sannadkii 2023, hase yeeshee mar kale ayay istaageen sannadkii 2024.

Webiga Niil, oo dhererkiisu yahay qiyaastii 6,650 kiiloomitir (4,132 mayl), waxaa wadaaga 11 dal oo kala ah Burundi, Rwanda, Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Koongo, Kenya, Uganda, Tanzania, Itoobiya, Eritrea, Koonfurta Suudaan, Suudaan iyo Masar.