Ranar da kyanda ta isa ƙauyensu, Aisha Mwangi tana ɗauke da ɗanta ɗan shekara huɗu, Kito, a kan cinyarta. Tana ɗaukar sa haka tun yana jariri—a lokutan kulle, a lokutan da babu kowa a asibitoci, a tsaka da fargabar Covid-19, inda wadannan suka zama dauke a cikin iskar da suke shaƙa.

An haifi Kito a shekarar 2021, a cikin mawuyacin hali na annobar.

Ma'aikatar lafiya a yankin karkararta da ke kudu maso gabashin Kenya ba ta da ma'aikata kuma ta cika da mutane. Motocin agajin gaggawa sun daina zuwa. Lokacin da Aisha ta ji daɗin kawo shi, lokacin yi masa allurar rigakafinsa ta farko ya wuce.

“Sun ce, ‘Ya girmi yi masa alluran yau da kullum,’” ta shaida wa TRT Afrika yayin da take zaune a kan kujera ta katako a kofar gidanta, rana d atsakar rana ba ta doguwar inuwa. “Don haka na jira. Na yi fatan alheri. Na yi ta addu’a.”

Yaran da ‘ba a taba yi wa allurar rigakafi ba’

Ba ta san hakan ba a lokacin, amma Kito ɗaya ne daga cikin miliyoyi —“yara da ba a taba yi wa allurar rigakafi ba,” kamar yadda ake fada a cikin uslubin ayyukan lafiya na duniya. Tsawon shekaru biyu, ya kasance ba a ganin sa a tsarin, yana fuskantar cututtukan da aka kusan mantawa da su. Sai kuma, a farkon 2024, wani ma'aikacin lafiyar al'umma ya zo da saƙo. Akwai wani sabon ƙoƙari, in ji ta. An kira shi Big Catch-Up. Kuma ya kasance taimako ga yara kamar Kito.

“Sun zo da akwati mai sanyaya rai, murmushi, da allura,” in ji Aisha, muryarta tana tausasawa. “Kito ya yi kuka. Amma na yi kuka fiye da haka. Domin a karon farko, wani ya tuna da shi.”

Tuna wannan - tunawa—yanzu ta shafi yara miliyan 18.3 a ƙasashe 36, yawancinsu a Afirka da Asiya.

Tsakanin 2023 da 2025, shirin Big Catch-Up (BCU) ya samar da allurai sama da miliyan 100 masu ceton rai, a cewar sanarwar hadin gwiwa daga Gavi, Vaccine Alliance, Hukumar Lafiya ta Duniya (WHO), da UNICEF a farkon Makon Rigakafi na Duniya a tsakanin 24-30 ga Afrilu.

Daga cikin wadanda aka isa gare su: akwai yara miliyan 12.3 wadanda ba su taba karbar allurar rigakafi ko daya ba, da kuma miliyan 15 wadanda ba su taba samun allurar rigakafin kyanda ba - wani babban gibi a lokacin barkewar annobar.

A wajen Aisha, adadin ya zama gaskiya da tsakar wata rana a lokacin da Kito, wanda yanzu yake da shekaru biyar kuma cike da kuzari, ya ratsa cikin gidan ba tare da tari ba, ba tare da kurji ba, ba tare da zazzabin da ya mamaye wani kauye makwabci a kakar da ta gabata ba.

"Yana samu kariya," in ji ta. "Wannan ya fi zinare daraja."

Isa ga wadanda ba a iya isa gare su

An kafa shirin Big Catch-Up bayan bullar rikicin annobar.

Lokacin da annobar COVID-19 ta kawo cikas ga tsarin kiwon lafiya a duk duniya, allurar rigakafi ta yau da kullum ta ragu zuwa matakin da ba a taba gani a cikin wani zamani ba. Amma ba kamar gangamin cututtukan ‘diphtheria-tetanus-pertussis’ (DTP) da suka gabata waɗanda suka mayar da hankali kan jarirai ba, shirin BCU ya yi wani abu da ba a taɓa gani ba: ya kudiri aniya ga manyan yara - 'yan shekara 1 zuwa 5 - waɗanda suka zame da fada wa cikin ramin neman mafita a karo na biyu.

Sakamakon ya kasance abin mamaki. A Habasha kaɗai, sama da yara miliyan 2.5 da ba su taba karbar allurar rigakafi ba sun sami damar karbar allurar rigakafi ta DTP1 ta farko. Kasar ta kuma bayar da allurar rigakafin cutar shan inna kusan miliyan 5 da allurar rigakafin cutar kyanda sama da miliyan 4.

Najeriya na da yara miliyan 2 da ba su taba karbar allurar rigakafi ta DTP1 kuma ta ba da allurar rigakafin IPV miliyan 3.4.

Kasashe goma sha biyu, ciki har da Burkina Faso, Nijar, Somaliya, Tanzania, da Zambia, sun ba da rahoton isa ga sama da kashi 60% na yaransu da ba su taba karbar allurar rigakafi ba 'yan ƙasa da shekara biyar.

Amma a bayan waɗannan alkaluman akwai labarai kamar na Aisha—da kuma na Mamadou Diallo, wani babban ma'aikacin jinya a wani asibiti mai cike da jama'a a wajen birnin Niamey, Nijar. A wajen sa, shirin BCU ba ƙididdiga ba ce, aiki ne na yau da kullum, mai gajiyarwa, da kuma sanya fata nagari.

"Kafin shuzan shirin Big Catch-Up, za mu ga uwa mai yaro ɗan shekara uku mu ce, 'Yi haƙuri, kun makara,'" in ji Mamadou, yana goge gumi daga goshinsa bayan tsawon safiya na yin allurar rigakafi. "Tsarin ba da allurar ya ce dole ne a fara allurar rigakafi kafin shekara ɗaya. Don haka muka kore su. Ko kuma suka juya kansu, suna jin kunya. Wannan ita ce hanyar da ta daɗe ana bi."

Ya ɗan dakata, yana nuna layin iyaye mata da yara suna kai komo a wajen ƙofar asibitinsu.

"Wannan shiri ya canza horon a muka samu. Ya canza manufar. Mun koyi tantance duk wani yaro da ya shigo—komai shekarunsa. Mun koyi tambaya: 'Shin wannan yaron ya sami wani abu? Komai?' Sannan muka shanwo kansu. Dukkan su."

Nasoriri cikin aiki da lura

Mamadou ya tuna da wani yaro, ɗan shekara huɗu, wanda bai taɓa ganin allura ba. Mahaifiyar ta tsorata cewa allurar rigakafi za ta yi masa illa.

"Mun zauna tare da ita na tsawon awa ɗaya. Mun yi mata bayani. Mun nuna mata kwalaben. Daga ƙarshe ta yarda. Lokacin da ɗanta ya sami allurar farko—kawai digon baki—ta yi kuka. Ta ce, 'Na yi tunanin kun manta da mu a wannan yanki.' Wannan shi ne zuciyar lamarin. Waɗannan ba 'ya'yan da suka bata ba ne.' Iyalai ne da aka manta da su. Kuma shirin BCU sun taimaka mana wajen samun su."

Duk da nasarar da aka samu, hukumomin uku suna yin kiran gaggawa. Ya zuwa shekarar 2024, kimanin jarirai miliyan 14.3 'yan ƙasa da shekara ɗaya har yanzu ba su sami allurar rigakafi ɗaya ba ta hanyar shirye-shiryen rigakafi na yau da kullum.

Yawan kamuwa da cutar kyanda ya kai kusan miliyan 11 a duk duniya a shekarar 2024, inda adadin ƙasashen da ke fuskantar manyan annoba ya kusan ninka sau uku tun daga shekarar 2021.

"Shirin Big Catch-Up ya nuna abin da zai yiwu lokacin da gwamnatoci, abokan hulɗa, da al'ummomi suka yi aiki tare," in ji Dr. Sania Nishtar, Shugabar Gavi. "Amma Big catch-Up hanya ce ta samun nasara. Ba ita ce makoma ba. Rigakafin yau da kullum ya kasance hanya mafi dorewa don kare kowane zamani."

Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, Darakta Janar na WHO, yana maimaita wannan ra'ayi.

"Nasarar Shirin ‘Big Catch-Up’ shaida ce ga ma'aikatan lafiya da shirye-shiryen rigakafi na ƙasa," in ji shi. "Amma ba za mu iya hutawa ba. Miliyoyin jarirai da aka haifa a wannan shekarar su ma za su buƙaci kariya."

Darakta Catherine Russell, Babbar Daraktar UNICEF, ta ƙara da cewa: "Mun yi la'akari da wasu daga cikin yaran da ba su samu alluran rigakafi na yau da kullum a lokacin annobar ba - amma da yawa sun kasance ba za a iya kaiwa gare su ba. Ribar dole ne a ci gaba da ita ta hanyar saka hannun jari a cikin tsarin rigakafi mai ƙarfi da aminci."

A wajen Aisha Mwangi, waɗannan muhawarar na duniya suna nesa. Abin da ke da muhimmanci shi ne abin da ke faruwa a kauyensu.

"Kito ya fara makaranta," in ji ta, tana murmushi. "Yana wasa da wasu yara. Yana cin abinci da hannunsa. Ba ya tsoron ma'aikacin jinya. Kuma ba ni jin tsoron barkewar cuta a nan gaba."

Ta ɗora ɗanta a kan cinyarta. "Suna cewa wannan kama-karya ta ƙare yanzu. Amma ina fatan za su sake tuna mu. Domin har yanzu akwai yara a can. Suna jira."