Wasiirka Arrimaha Dibadda Turkiga, Hakan Fidan, ayaa gaaray magaalada Baku ee caasimadda Azerbaijan, si uu uga qaybgalo shirweynihii toddobaad ee Madasha Isdhexgalka iyo Tallaabooyinka Dhisidda Kalsoonida ee Aasiya (CICA).
Shirweynahan oo ay martigelineyso Azerbaijan, oo hadda haysa guddoomiyenimada CICA, ayaa isu keenaya wakiillo ka socda dalalka xubnaha ka ah, dalalka goobjoogayaasha ah iyo ururrada caalamiga ah, si loo xoojiyo isku xirnaanta gobolka, horumarinta adeegyada dhijitaalka ah iyo horumarka waara.
Waxaa la filayaa in shirweynaha lagu ansixiyo Baaqa Baku iyo qaab-dhismeed rasmi ah oo ku saabsan badbaadada iyo caafimaadka goobaha shaqada, iyadoo sidoo kale lagu dhawaaqi doono ku biirista Laos oo noqonaysa xubin cusub.
Fidan oo Khamiista khudbad ka jeedin doona madasha ayaa la filayaa inuu carrabka ku adkeeyo baahida loo qabo xalal wadajir ah oo ku dhisan wada-tashi, is-afgarad, kalsooni wadajir ah iyo in dalalka gobolku ay hormuud ka noqdaan xalinta arrimahooda, si wax looga qabto dhibaatooyinka caalamiga ah iyo caqabadaha juqraafi-siyaasadeed. Wuxuu sidoo kale ku baaqi doonaa in la ilaaliyo diblomaasiyadda dhinacyada badan leh ee ay Qaramada Midoobay udub-dhexaadka u tahay.
Fidan ayaa sidoo kale la filayaa inuu soo hadal qaado xasuuqa ay Israa’iil ka waddo Gaza, isagoo cambaareyn doona ballaarinta deegaameynta sharci-darrada ah iyo xannibaadaha adag ee lagu soo rogay gargaarka bani’aadannimo ee loo fidiyo Falastiiniyiinta.
Isbeddelka qaab-dhismeedka hay’adeed
Fidan ayaa sidoo kale u ololeyn doona xoojinta isdhexgalka dhaqaale ee dalalka Aasiya, isagoo soo bandhigi doona mashaariicda kaabeyaasha dhaqaalaha ee Turkigu taageero, sida Marinka Dhexe (Middle Corridor) iyo Waddada Horumarka (Development Road).
Wuxuu ku baaqi doonaa in Marinka Dhexe la waafajiyo Hindisaha Shiinaha ee Belt and Road, si loo xoojiyo marinnada ganacsiga ee isku xira qaaradaha.
Dhanka tiknoolajiyadaha soo koraya, Fidan ayaa ku baaqi doona in Garaadka Macmalka ah loo horumariyo hab ku saleysan danaha bani’aadamka, isla markaana ilaalinaya madax-bannaanida dhijitaalka ah. Wuxuu sidoo kale mar kale xaqiijin doonaa ballanqaadyada Ankara ee la xiriira cimilada, iyadoo Turkigu uu martigelin doono isla markaana guddoomin doono shirweynaha COP31.
CICA oo loo aasaasay madal wada-hadal ayaa isu keenta 28 dal oo xubno ka ah, kuwaas oo dhulkoodu daboolayo qiyaastii 90% baaxadda dhuleed ee Aasiya, isla markaana ay ku nool yihiin in ka badan kala bar dadka dunida.
Azerbaijan oo haysa guddoomiyenimada CICA muddada 2024–2026 ayaa hormuud ka ah dadaallada lagu dardargelinayo in madasha loo beddelo urur caalami ah oo dhammaystiran.
Turkiga oo ka mid ah dalalkii aasaasay CICA, isla markaana guddoominayay intii u dhexeysay 2010 iyo 2014, ayaa isku dubbarida hawlo hay’adeed oo muhiim ah oo ay ka mid yihiin iskaashiga militariga iyo siyaasadda, la dagaallanka argagixisada iyo ganacsiga.
