Tsohon Ministan Shari’a kuma tsohon Babban Lauyan Gwamnatin Tarayya na Nijeriya, Abubakar Malami, da wanda ya gaje shi a matsayin Babban Lauyan Gwamnatin Tarayya, Lateef Fagbemi, sun yi kalamai masu karo da juna kan wata yarjejeniyar sulhu ta dala miliyan 200 da ta shafi Gwamnatin Tarayya da kamfanin Sunrise Power kan aikin samar da wutar lantarki daga ruwa na Mambilla.

Yayin da Malami ya bayyana a ranar Talata cewa matakin da ya ɗauka kan yarjejeniyar ya kasance ne domin kare muradun Nijeriya, ba don samun wata fa’ida ta kansa ba, Fagbemi ya ce doguwar takaddama da shari’ar da aka shigar kan batun sun yi wa aikin Mambilla “garkuwa”, tare da ƙara tsananta matsalar ƙarancin makamashi a ƙasar.

Bayanin mutanen biyun ya zo ne bayan hukuncin da wata kotun kasa da kasa mai sasanta rikicin kasuwanci da ke Paris ta yanke a ranar 16 ga Satumba, inda ta yi watsi da iƙirarin Sunrise Power and Transmission Company Limited kan Nijeriya.

Kotun ta kuma umarci kamfanin da mai shi, Leno Adesanya, da su biya Nijeriya dala miliyan 11.82 a matsayin kuɗaɗen shari’a, da kuma dala 414,125 a matsayin kuɗin sasanci.

Yadda takaddamar Mambilla ta fara

Takaddamar ta samo asali ne daga aikin Mambilla Hydropower Project a Jihar Taraba, wanda aka fara shirin aiwatar da shi bisa wata yarjejeniya a shekarar 2003.

Aikin na da nufin gina wata babbar tashar samar da wutar lantarki daga ruwa mai ƙarfin samar da megawatt 3,050.

Sai dai a shekarar 2017, Sunrise Power ta kai Gwamnatin Nijeriya ƙara, inda ta nemi diyya ta kusan dala biliyan 2.35.

Daga baya, takaddamar ta haifar da wata yarjejeniyar sulhu a watan Janairun 2020, wadda ta tanadi biyan Sunrise dala miliyan 200.

An kuma samu ƙarin yarjejeniya a watan Maris na wannan shekarar, wadda ta ƙara tanadin biyan dala miliyan 200, abin da zai kai jimillar kuɗin da Nijeriya za ta biya dala miliyan 400, ban da kuɗin ruwa.

Malami: Ba a biya Sunrise dala miliyan 200 ba

A martanin da ya fitar ranar Talata ta hannun mai ba shi shawara kan harkokin yaɗa labarai, Mohammed Bello Doka, Malami ya yi watsi da ikirarin cewa matakan da ya ɗauka a lokacin da yake Babban Lauyan Gwamnatin Tarayya suna da alaƙa da wata yarjejeniyar cin hanci ko neman wata fa’ida ta kansa.

Sanarwar ta ce Malami ya yi watsi da duk wani bayani da ke nuna cewa matakan da ya ɗauka a matsayinsa na jami’in gwamnati an yi su ne domin wata yarjejeniyar cin hanci da rashawa ko don samun wata fa’ida ta kansa.

Malami ya ce takaddamar ta daɗe kafin ya fara aiki a matsayin Babban Lauyan Gwamnatin Tarayya, yana mai cewa an fara batun tun shekarar 2003 kuma ya ratsa gwamnatoci daban-daban da wa’adin manyan lauyoyin gwamnati da ma’aikatun da abin ya shafa.

A cewarsa, abin da aka yi la’akari da shi a lokacin shi ne ko haɗarin asarar biliyoyin daloli, ci gaba da shari’a, matsalar samun kuɗin gudanar da aikin da kuma jinkirin Mambilla za a iya magance su ta hanyar wata yarjejeniyar sulhu.

Malami ya kuma jaddada cewa Gwamnatin Tarayya ba ta biya Sunrise dala miliyan 200 ɗin ba.

Ya ce babu wata hujja a gaban kotu da ke alakanta shi da wani shiri na samun kuɗi ko wata fa’ida daga yarjejeniyar.

“Wata tambaya a fili ita ce ko wani kuɗi ko wata fa’ida daga Sunrise, Adesanya ko wani mai alaƙa da su ta taɓa shiga hannun Malami bisa tsarin da ake zargin an yi,” in ji sanarwar.

Ya ƙara da cewa tsohon Shugaban Ƙasa, Muhammadu Buhari, bai amince da biyan kuɗin ba, kuma daga baya ya umurci lauyoyin gwamnati da su ƙalubalanci ƙoƙarin Sunrise na tabbatar da yarjejeniyar tare da kare matsayin shari’a na Nijeriya.

Malami ya kuma yi gargaɗin cewa bai kamata a fassara hukuncin kotun a matsayin tabbatar da aikata laifi a kansa ba, yana mai cewa shari’ar ta kasance takaddamar kasuwanci tsakanin ɓangarorin da abin ya shafa, kuma shi ba ya cikin waɗannan ɓangarorin.

Ya ce zai fitar da cikakken martani kan hukuncin bayan ya kammala nazarin hukuncin da bayanan da ke cikinsa.

Fagbemi: Takaddamar ta yi wa aikin Mambilla garkuwa

Sai dai Fagbemi ya gabatar da wani ra'ayi daban kan tasirin takaddamar.

Babban Lauyan Gwamnatin Tarayya ya ce doguwar shari’ar da Sunrise ta shigar ta yi wa aikin Mambilla “garkuwa”, lamarin da ya jawo wa Nijeriya asara musamman ta fuskar jinkirin aiwatar da aikin.

A cewarsa, kotun ta tabbatar da cewa yarjejeniyar sulhun da ƙarin tanadin da aka yi ba su da ingantaccen tushe na aiwatarwa, saboda jami’an gwamnati da suka rattaba hannu a kansu ba su da ikon ɗaure Nijeriya da irin waɗannan yarjejeniyoyin.

Fagbemi ya ce sakamakon haka, aikin ya kasa samun ci gaban da ake bukata, lamarin da ya hana Nijeriya da 'yan ƙasarta cin moriyar fa'idodin tattalin arziki da wata babbar tashar samar da wutar lantarki daga ruwa mai ƙarfin megawatt 3,050 za ta iya samarwa.

Ya ce illolin jinkirin sun haɗa da rasa damar samar da ƙarin wutar lantarki, rasa damar masana'antu da za su dogara da wutar, da kuma ci gaba da matsalar ƙarancin makamashi a ƙasar.

Fagbemi ya ce hukuncin kotun ya aike da saƙo cewa Nijeriya ba za ta zama ƙasar da za a iya kai wa hari cikin sauƙi ta hanyar shari’o’in ƙasa da ƙasa ba.

Ya kuma yaba wa Shugaba Bola Tinubu kan abin da ya bayyana a matsayin jajircewar gwamnati wajen kin amincewa da abin da ya kira “yarjejeniyoyin damfara” da buƙatun kuɗi da suka samo asali daga irin waɗannan yarjejeniyoyi.

Kotun ta yi watsi da iƙirarin Sunrise

A cikin hukuncinta mai shafuka 616, kotun ta gano cewa ba za a iya aiwatar da yarjejeniyoyin sulhun ba, ciki har da dalilan da suka shafi zargin cin hanci da rashawa da kuma sabawa muradun Nijeriya.

Kotun ta kuma yi watsi da buƙatar Sunrise na neman a biya ta dala miliyan 400.

A maimakon haka, ta umarci kamfanin da Adesanya da su biya kuɗaɗen shari’ar Nijeriya da aka ƙayyade.

Yayin da hukuncin ya kawo ƙarshen wannan mataki na shari’ar, takaddamar ta kuma sake buɗe muhawara kan makomar aikin Mambilla da kuma dalilan da suka sa aikin samar da wutar lantarki mai ƙarfin megawatt 3,050 ya shafe shekaru yana fuskantar jinkiri.

Ga Malami, matakin sulhu da aka ɗauka a lokacin ya kasance wani yunƙuri na kare muradun ƙasa da guje wa haɗarin da ci gaba da shari’ar ka iya haifarwa.

Ga Fagbemi kuwa, yarjejeniyar da takaddamar da ta biyo bayanta sun janyo jinkiri da asara ga Nijeriya.

Hukuncin kotun ya kawo sabon babi a cikin doguwar takaddamar, yayin da makomar aikin Mambilla ke ci gaba da kasancewa ɗaya daga cikin manyan batutuwan da suka shafi samar da wutar lantarki a Nijeriya.