Yarjejeniyar tsagaita wuta ta kwanaki 60 da aka cim ma a ƙarkashin yarjejeniyar fahimtar juna tsakanin Iran da Amurka ta ƙare a ranar Litinin ba tare da tsawaita lokaci ba, wanda hakan ya haifar da fargabar cewa rikicin na iya shiga wani yanayi mai hatsari.

Yayin da shugaban Amurka Donald Trump ke ci gaba da neman Iran ta miƙa wuya gaba daya, Tehran kwanan nan ta nuna babban sauyi a dabarunta. Maimakon mayar da hankali kan kare yankinta, jami'an Iran sun ce kasar a shirye take ta ɗauki abin da suka kira "cikakken hari", wanda ka iya fadada hare-hare kan kadarorin Amurka da kawayenta a Gabas ta Tsakiya ta hanyar sojojinta da kuma abokan huldarta na yankin.

"Dole ne hukumomin Iran su shirya tsaf don ƙara tada hankali a mashigar Hormuz da kuma yankin baki ɗaya, domin Iran za ta shirya tsaf don yanke shawara da daukar mataki kan wasu batutuwa masu tsauri," in ji wani jami'in Iran a wata hira da ya yi kwanan nan da Reuters.

Masu sharhi sun ce ƙarin shaidu sun nuna cewa wannan sauyi ya riga ya fara aiki, a ayyukan soji na Iran da kuma a cikin harkokin siyasa da tsaro.

Mohammed Eslami, masanin kimiyyar siyasa a Cibiyar Jami'ar Turai, ya bayyana cewa a cikin tsarin siyasar Iran "canji zuwa ga hanyar kai hari ya riga ya faru a zahiri da kuma a hukumance".

A matakin cibiyoyi, Eslami ya nuna naɗin da Jagoran Addini Mojtaba Khamenei ya yi kwanan nan na manyan jami'an soja zuwa manyan mukaman tsaro da aka bari a wuri ɗaya tun bayan yaƙin a farkon wannan shekarar.

Daga cikin naɗin akwai tsohon kwamandan IRGC Mohsen Rezaee, wanda aka naɗa wakilin Khamenei a Majalisar Tsaron Ƙasa ta Koli kafin daga baya ya zama sakatarenta a ƙarƙashin Shugaba Masoud Pezeshkian. Rezaee, wanda ya jagoranci IRGC a kan sojojin Iraki a lokacin rikicin soja na shekaru 10, ya yi kira da a ci gaba da yaƙin da ake yi da Baghdad.

Duk da cewa kafofin watsa labarai na Yammacin duniya sun nuna nadin Rezaee a matsayin krin girma ga mai tsaurin ra'ayi, an kuma bayyana wanda ya gada, Mohammad Bagher Zolghadr, tsohon janar na IRGC, shi ma a matsayin mai tsaurin ra'ayi.

Jaridar The Economist ta bayyana Zolghadr "mai amfani da IRGC" wanda ya ba da shawarar ba wa IRGC ƙarin iko yayin da Amurka da Isra'ila ke kai hari kan Iran.

Amma Eslami kuma yana kallon ɗaukaka Rezaee, tare da sauran naɗin da aka yi a matsayin alamar sauye-sauyen hukumomi zuwa yaƙi mai tsawo.

"Kuma a zahiri, za mu iya ganin cewa a makon da ya gabata ba a kai hari kan Iran ba amma Iran ta kai hari kan jiragen ruwa da yawa a Tekun Farisa kuma ta kai hare-hare da dama na jiragen sama marasa matuki a Iraki," in ji shi a tattaunawa da TRT World.

Fadada yakin

Idan Iran ta sauya daga mai kare kai zuwa mai kai hari, masu sharhi sun ce da wuya ta yi hakan ta hanyar yaƙi kai tsaye da Amurka. Madadin haka, ana sa ran Tehran za ta faɗaɗa rikicin, wanda hakan zai tilasta wa Washington ta kare ɓangarori da dama a lokaci guda.

Duk da cewa Iran ta dogara ne da haƙuri da jajircewa, cigaban soja da siyasa na baya-bayan nan ya nuna cewa yanzu za ta fi son janyo wa Amurka asara maimakon kawai ta yi ta fuskantar su.

A ƙarƙashin jagorancin Mojtaba Khamenei, Iran ta riga ta ɗauki matakin da ya fi fuskantar rikici, tana shiga musayar ra'ayi kai tsaye da Amurka da Isra'ila tun watan Fabrairu, wanda hakan ya nuna rabuwa da tsarin da ya fi taka tsantsan da ke tattare da mahaifinsa.

Esam Alahmadi, wani mai sharhi kan harkokin siyasa na Yemen kuma mai bincike kan ilimin zamantakewa na PhD a Jami'ar Selcuk, ya yi muhawarar cewa Tehran za ta iya dogara da kayan aikin da ta shafe shekaru tana samarwa: makamai masu linzami, jiragen sama marasa matuki da kuma hanyar sadarwa ta kawayenta na yankin.

Maimakon fuskantar Washington kai tsaye, Iran za ta iya ci gaba da kai hare-hare kan sansanonin sojojin Amurka, ta kai hari kan kadarorin sojojin ruwan Amurka da kuma karfafa kungiyoyi kamar 'yan Houthi na Yemen da su kara kaimi a kusa da muhimman wuraren da ke gefen teku, wanda hakan ke kara matsin lamba daga mashigar Hormuz zuwa Bab el-Mandeb.

"Ya kamata a fahimci duk wani hari da Iran za ta iya kai wa a matsayin yunƙurin mayar da yakin daga yankin Iran zuwa muhallan da ke zagaye da yankin daga kasashen Gulf zuwa Yemen. Ta hanyar makamai masu linzami, jiragen sama marasa matuki, da kuma hanyar sadarwa ta kawayenta, Tehran za ta iya tilasta wa Amurka ta magance bangarori da dama a lokaci guda," Alahmadi ya fada wa TRT World.

A cewar Alahmadi, manufar ba za ta kasance game da cin nasara kan Amurka a fannin soja maimakon ta’azzara yakin da ke janyo asarar siyasa, tattalin arziki da na soja na dogon lokaci ga Amurka ba.

Kasuwannin kuɗi kuma sun bayyana cewa farashinsu yana fuskantar barazana a yankin.

Hannayen jari na duniya sun faɗi, yawan ribar gwamnati ta ƙaru, kuma farashin mai ya tashi zuwa mafi yawa a cikin makonni bayan ƙarewar yarjejeniyar tsagaita wuta tsakanin Amurka da Iran kuma Tehran ta nuna wani matsayi na soja mafi tsanani, wanda ke nuna karuwar damuwar masu zuba jari game da tsawaitar cikas din da ke kewaye da Mashigar Teku ta Hormuz.

Wannan dabarar na iya haɗawa da hare-hare kan jiragen ruwan Amurka da ke aiki kusa da ruwan Iran, yana nuna cewa kiyaye zirga-zirgar sojoji da kasuwanci ta Mashigar Hormuz janyo asarar sosai.

Tare da wannan dabarar, Iran na iya kuma son wargaza sojojin Amurka a faɗin Tekun Gulf, Iraki, Tekun Maliya, da Isra'ila, wanda hakan ke tilasta wa gwamnatin Trump tabbatar da tsaron hanyoyin ruwa daga Hormuz zuwa Bab el-Mandeb, wanda ke gudanar da kusan kashi 30 zuwa 35 cikin ɗari na cinikin duniya.

"Tehran na iya yin fakare a kan yakin rage darajar makamai da kuma kara yawan asarar yakin da ake yi ga Amurka maimakon neman nasarar soja kai tsaye,” in ji Alahmadi.

Iran ba ta bukatar ta lalata karfin sojojin ruwan Amurka gaba daya. Ko da hari guda daya mai illa da aka kai wa jirgin ruwan Amurka a yankin zai iya yaduwa sosai, wanda zai dagula hankulan Amurkawa da yawa a gida.

Kwanan nan, kafofin watsa labarai na Amurka sun ba da rahoton damuwar iyalan sojojin Amurka da aka tura kan jirgin ruwan Amurka Abraham Lincoln, wani jirgin ruwan da ke fuskantar matsaloli daban-daban a lokacin da aka dade ana jigila da shi a Tekun Arabiya, ciki har da karancin ruwa da gajiyar sojoji. Jirgin ruwan a yanzu ya bar yankin, wanda aka maye gurbinsa da USS George Washington.

Amurka kuma tana asarar muhimman makamai, daga Patriots zuwa THAADs, yayin da rikicin Iran ya lalata makamai masu linzami na Amurka sosai, tare da sa ran cewa maye gurbinsu zai dauki shekaru.

Yawaitar kudaden da ake kashewa a yaki

Masu sharhi sun ce matakin da Tehran ke ɗauka na kai hari na da manufar cim ma nasarar da ta wuce ta soja kawai. Iran tana fatan ƙarfafa ƙarfinta a gida da waje.

A matakin yanki, manufar ita ce ƙara yawan kuɗaɗen siyasa da na soja ga Washington yayin da take ƙarfafa burin Iran na rage yawan sojojin Amurka a Gabas ta Tsakiya.

"To, Amurka ta riga ta fara barin yankin. Sun kwashe wasu sansanonin da ke yankin domin suna son su bar Iraki gaba ɗaya a cikin watanni masu zuwa. Wannan ya ishi kafofin watsa labarai cewa Iran ta ci nasara kan Amurka a yankin," in ji Mohammed Eslami a tattaunawar sa da TRT World, yana mai nuni da rahotannin da ke cewa Washington na tunanin dauke wasu kadarorin soja daga ƙasashen Gulf.

Ya bayyana cewa shugabannin Iran kuma suna ganin ce lokaci yana ba wa Tehran damarmaki sama da Amurka.

"Suna yarda da zuciyarsu cewa yaƙin zai ƙare nan ba da jimawa ba saboda Amurka ba za ta iya faɗa da yawa ba."

A cewar Eslami, Tehran na fatan tsawaita rikicin zai tilasta wa Washington yin zaɓi mai wahala game da tura tarin makamai masu muhimmanci waɗanda za ta iya buƙata a wani lokaci na fuskantar China.

"Suna ganin Amurka ba za ta yi kasadar amfani da ƙarin makamai a kan Iran ba kuma ta ci gaba da kasancewa ba ta da komai don tunkarar China ba."

Dabarar kuma tana da muhimmiyar manufa a cikin gida.

Kamar Eslami, manazarcin siyasa na Yemen, Esam Alahmadi, ya bayyana cewa dogon rikici yana ba wa shugabannin Iran damar karkatar da hankalin jama'a daga wahalar tattalin arziki zuwa barazanar kasashen waje.

"Duk wani hari da Iran ta kai wa Amurka zai iya zama dama don magance rikicin cikin gida. A irin wannan yanayi, shugabannin za su iya amfani da yakin don sake tsara labaran siyasa na cikin gida: maimakon zanga-zanga, matsalolin tattalin arziki, ayyukan gwamnati, da tashin farashi su zama fifiko, sai kare gwamnati daga hare-haren waje ya zama hakan," in ji Alahmadi.

Eslami ya yi imanin cewa labarin ya riga ya fara bayyana.

Ya ce shugabannin suna ƙara nuna sauyin daga tsaron kai zuwa kai hari a matsayin shaidar cewa Iran ta fito da ƙarfi duk da watannin da ta dauka tana rikici.

Hatsarin tsanantar rikicin

Amma masu sharhi suna gargadin cewa dabarun kai hari ma na iya zama mai wahala a iya shawo kan su.

Suna gargadin cewa gwargwadon yadda rikicin ya bazu, to hakan zai kara yawan damar da kawayen Iran na yankin za su iya haifar da martanin soja fiye da lissafin Tehran.

Ya yi gargadin cewa karuwar rikici a lokaci guda a mashigar Hormuz, Bab el-Mandeb, Iraki da Tekun Gulf na iya barin Amurka ta fuskanci fadace-fadace da dama a yankin.

A lokaci guda, irin wannan dabarun na tattarare da manyan kasada ga Tehran kanta.

"Idan karuwar rikici a mashigar Hormuz ta yi daidai da rikicin ‘yan Houthi a Bab el-Mandeb, hare-haren da ake kai wa sojojin Amurka a Iraki da kasashen Gulf, da kuma matsin lamba kan Isra'ila, Amurka za ta ga kanta tana fuskantar yakin da ya bazu a yankunan," Alahmadi ya shaida wa TRT World.

"Idan wani hari na Iran ya yi sanadiyyar mutuwar ma'aikatan Amurka da yawa ko kuma nutsewar wani jirgin ruwan Amurka, martanin Amurka na iya zama mai tsanani sosai kuma yana iya kai hari ga kayayyakin aikin soja, tattalin arziki, da mai na Iran a wani babban mataki."