Rais wa Marekani Donald Trump anarejea kutoka Beijing baada ya mkutano wa kilele wa siku mbili na Rais wa China Xi Jinping.

Katika ziara hiyo, Rais Trump alitunukiwa ziara ya hekalu na chai huku viongozi hao wawili wakijadili masuala mbalimbali yanayokabili mataifa makubwa mawili yenye nguvu na uchumi duniani - kuanzia biashara ya nchi mbili hadi vita vya Marekani na Israel dhidi ya Iran na suala la Taiwan.

Tunapitia matokeo muhimu kutoka kwa mazungumzo ya Trump-Xi.

Diplomasia na biashara

Rais Xi na Rais Trump walikubaliana kufafanua uhusiano baina ya nchi hizo mbili kama "uhusiano unaojenga kati ya China na Marekani wa utulivu wa kimkakati".

Beijing ilielezea huu kama mfumo elekezi kwa miaka mitatu ijayo na zaidi, ikisisitiza "utulivu chanya na ushirikiano kama nguzo kuu," ushindani unaoweza kudhibitiwa, na amani ya kudumu.

Xi aliuita mkutano huo "hatua muhimu." Trump alielezea mazungumzo hayo kama "ya kustaajabisha," "ya ajabu," na "siku kadhaa nzuri," akimkaribisha Xi kwenye Ikulu ya White House mnamo Septemba.

Trump alimwita Xi "kiongozi mkuu" na akabainisha kuwa kwa kawaida hupokea ukosoaji anapomtaja kiongozi wa China katika maneno hayo. "Lakini nasema hivyo kwa sababu ni kweli," aliongeza.

Wakati wa mkutano wao, Xi akimaanisha "Mtego wa Thucydides" - nadharia ya kisiasa kwamba vita vinawezekana zaidi wakati nguvu mpya inayoibuka inashindana na nguvu kubwa - alisema Amerika na Uchina zinaweza "kuvuka" hatari hii.

Trump, ambaye alikuwa amebeba majina makubwa katika biashara ya Marekani, alisema kuwa China ilijitolea kununua bidhaa za Marekani kwa kiwango kikubwa, ikiwa ni pamoja na mabilioni ya dola za bidhaa za kilimo, soya ili kuwanufaisha wakulima na nishati ya Marekani.

Trump pia alitangaza kuwa China ilikubali kununua ndege 200 za Boeing na kuashiria nia ya kufikia ndege 750. Boeing imethibitisha kujitolea kwa China kununua ndege hizo.

"Wajumbe wa nchi hizo mbili walifikia matokeo chanya kwa ujumla, ikiwa ni pamoja na kuendelea kutekeleza makubaliano yote yaliyofikiwa katika mashauriano ya awali (na) kukubaliana kuanzisha baraza la biashara na baraza la uwekezaji," Waziri wa Mambo ya Nje wa China Wang Yi alisema.

Nchi hizo mbili pia zilikubaliana "kushughulikia matatizo ya kila mmoja wao kuhusu upatikanaji wa soko kwa bidhaa za kilimo na kukuza kupanua biashara ya njia mbili ndani ya mfumo wa upunguzaji wa ushuru unaolingana," aliongeza Wang.

Taiwan

Siku ya Alhamisi, Xi alianza mkutano wa kilele kwa onyo kwamba makosa katika suala nyeti la Taiwan inaweza kusukuma Marekani na China katika "mzozo".

Akilitaja kama "suala muhimu zaidi katika uhusiano wa Marekani na China", kiongozi huyo wa China alionya kwamba vigingi hivyo haviwezi kuwa vya juu zaidi, akisisitiza: "Lishughulikie vizuri, uhusiano unashikilia; lishughulikie vibaya, nchi hizo mbili ziko hatarini kugongana au migogoro."

Na siku moja baadaye, Trump alionyesha kupinga uhuru rasmi wa Taiwan na kutilia shaka ahadi za ulinzi za Marekani kwa kisiwa hicho, akizungumzia moja ya masuala ya kipaumbele kwa Rais Xi.

"Sitafuti kuwa na mtu anayejitegemea. Na, unajua, tunapaswa kusafiri maili 9,500 kupigana vita. Sitafuta hilo," alimwambia mtangazaji wa Fox News Brett Baier.

"
"Nataka zipoe. Nataka China ipoe," Trump alisema. "Hatutazamii kuwa na vita, na ikiwa utaiweka kama ilivyo, nadhani China itakuwa sawa na hilo."

Mwanadiplomasia mkuu wa China baadaye aliwasilisha mtazamo wa Beijing kuhusu majadiliano kuhusu Taiwan.

"Tulihisi wakati wa mkutano huo kwamba upande wa Marekani unaelewa msimamo wa China na unatilia maanani wasiwasi wa China, na, kama jumuiya ya kimataifa, hauungi mkono au kukubali Taiwan kuelekea uhuru," Wang aliviambia vyombo vya habari vya serikali ya China siku ya Ijumaa, kufuatia mkutano huo.

"Suala la Taiwan ni suala muhimu zaidi katika uhusiano wa China na Marekani; linaathiri hali kwa ujumla," Wang alisisitiza. "Tunatumai upande wa Marekani utafuata kanuni ya China moja na taarifa tatu za pamoja za China na Marekani na kutimiza wajibu wake wa kimataifa."

Vita dhidi ya Iran

Viongozi wote wawili walijadili vita vinavyoendelea vya Marekani na Israel dhidi ya Iran, vilivyoanza mapema mwaka wa 2026 na kupelekea kuzingirwa mara mbili kwa Mlango-Bahari wa Hormuz, na hivyo kuvuruga usambazaji wa nishati duniani.

Trump alitoa maelezo ya kina zaidi ya mazungumzo yao yanayohusiana na Iran, ikiwa ni pamoja na mahojiano ndani ya Air Force One na Fox News.

Kiongozi huyo wa Marekani alisema kuwa pande zote mbili zilikubaliana kwamba Iran haipaswi kupata silaha za nyuklia, na Mlango wa Bahari wa Hormuz lazima ubaki wazi kwa mtiririko huru wa nishati na meli za kimataifa.

Ikulu ya White House ilisema kwamba viongozi hao wawili "walikubaliana kwamba Mlango-Bahari wa Hormuz lazima ubaki wazi ili kusaidia mtiririko huru wa nishati."

Trump pia alimnukuu Xi akisema, "Ikiwa naweza kuwa msaada wowote, ningependa kuwa msaada." Trump aliongeza kuwa Xi "angependa kuona Mlango-Bahari wa Hormuz ukifunguliwa" na alionyesha nia ya kusaidia juhudi za amani.

Trump alisisitiza, "Xi alisema hatakwenda [kutoa vifaa vya kijeshi]. Hiyo ni kauli kubwa. Alisema hivyo leo. Alisema hivyo kwa nguvu."

Kauli za Uchina zilikuwa tofauti na zililenga wito mpana wa kushuka kwa kasi. Beijing ilisema mzozo huo "haupaswi kamwe kutokea" na "hauna sababu ya kuendelea," huku akihimiza kufunguliwa tena kwa Mlango wa Bahari wa Hormuz.

Akitoa taarifa kwa waandishi wa habari kuhusu matokeo ya mkutano wa kilele wa Xi-Trump, Waziri wa Mambo ya Nje wa China Wang alisema, "China inazihimiza Marekani na Iran kuendelea kutatua tofauti na mizozo yao, likiwemo suala la nyuklia, kupitia mazungumzo, na kutetea kufunguliwa tena kwa haraka kwa Mlango-Bahari wa Hormuz kwa misingi ya kudumisha usitishaji vita."

Aliongeza kuwa viongozi hao walifanya mazungumzo ya takriban saa tisa kuhusu masuala mbalimbali.

Ramani ya mkakati

Watafiti wa masuala ya kimataifa wanasema kilele hicho kilianzisha ramani ya kimkakati, wakielezea hatua hiyo kama ya matumizi ya busara ya kusawazisha uhusiano wa Marekani na China badala ya mafanikio makubwa ya ghafla.

George Chen, mshirika katika ushauri wa The Asia Group, aliyemtaja Shirika la Habari la Associated Press, alihoji kwamba kilele kilihisi kama kipindi cha onyesho la siasa kwa nyakati fulani na kilifuatwa karibu kabisa kama ilivyopangwa, lakini kilileta alama, uwazi na ramani kwa miezi ijayo.

Chen alisema pande zote zimeangazia kile wanachokipa uzito zaidi: Kwa Xi, Taiwan. Kwa Trump, mikataba.

"Matokeo yaliyotolewa kutoka Beijing na Ikulu yanatofautiana kwa toni na msisitizo, lakini upande wowote haukukana kwa kauli ya upande mwingine. Hiyo yenyewe inaonyesha wakati adimu wa heshima ya pande zote," aliongeza.

Wengine waliwona kilele cha Xi-Trump kama upangaji upya wa kimkakati.

"Hii si tu makubaliano ya taratibu bali ni upangaji upya mkubwa wa kimkakati. Inafafanua jinsi nguvu hizo mbili kuu zinavyostahili kuishi pamoja... ikiweka vizingiti wazi vya kusimamia mivuto huku ikipanua maslahi yanayofanana," Dong Wang, profesa wa Chuo Kikuu cha Peking, alisema kwa shirika la habari la AFP.

"Hata wakiwa tofauti kuhusu teknolojia ya hali ya juu na jiopolitiki, pande zote sasa zinafanya kazi chini ya makubaliano haya mapya ya kimkakati ili kuepuka makosa ya kutathmini vibaya na makosa ya hesabu," alisema.

Akizungumza kuhusu maoni ya Rais Trump kuhusu Taiwan, mjumbe wa zamani wa Marekani Edgard D. Kagan, alisema maneno ya kiongozi wa Marekani hayakuwa tofauti na yale yaliyokuwa yamesemwa na marais wa Marekani zamani.

"Lakini kwa wakati huo huo, muktadha unaonyesha kwamba yeye (Trump) anatumia ujumbe kwamba hatutaki mzozo (na China), ambao unaweza kusomeka kuwa utulivu. Lakini kama ningekuwa Taiwan, huo sio ujumbe ambao ningependa kusikia ukitoka tu Marekani, bali ukitumwa moja kwa moja na Rais wa Marekani."

Wataalamu wa Council on Foreign Relations (CFR) walibaini kwamba China kwa kiasi kikubwa ilifikia lengo lake la "kununua muda na utulivu ili kuimarisha nafasi yake kimkakati."

Walisema Marekani ilisukuma kwa mafanikio ya kiuchumi ya muda mfupi wakati wa kilele hicho, wakati Beijing ilicheza mchezo wa muda mrefu.

Mchanganuzi mmoja wa CFR alihitimisha: "kilele... kilikuwa na uzito zaidi kwa alama kuliko kwa muundo... kilizingatia kusimamia matatizo, sio kuyatatua."