Isagoo dhulka jiifa oo boor badan kicinaya, maroodiga ayaa si tartiib ah u daalay kaddib isku-dayo badan oo uu ku doonayay inuu istaago, balse aan u suurtagelin. Wuxuu ahaa dhibbanihii ugu dambeeyay ee xaalad caafimaad oo dahsoon oo ka jirta koonfurta Kenya.

Dhakhaatiirta xoolaha oo xaaladda ka walaacsanaa ayaa ku duray gulukoos, taas oo ahayd tallaabada keliya ee ay qaadi kareen maadaama aan weli la garanayn sababta xaaladdan. Maroodigan labka ah oo 11 jir ahaa, laguna magacaabi jiray Genghis Khan, ayaa neefsashadu ku adkaatay, wuxuuna dhintay Talaadadii.

Xaaladdan dahsoon ayaa tan iyo bishii Juun dishay ugu yaraan 20 maroodi oo Kenya ku nool, kuwaas oo intooda badan ahaa dheddig ama lab da’yar. Dhammaan maroodiyada dhintay waxaa lagu arkay calaamado isku mid ah, oo ay ka mid tahay curyaannimo qayb ahaan ah.

Xeryaha maroodiyada ee Amboseli National Park, oo ay dhinaca kale ka muuqato buurta ugu dheer Afrika ee Kilimanjaro oo ku taalla Tanzania, ka dhigay goob dalxiis oo dhaqaale badan laga helo. Sidaas darteed, dhimashada dahsoon ee maroodiyada gobolka ayaa noqotay arrin xasaasi ah oo ka jirta dal dalxiisku yahay il dhaqaale oo muhiim ah.

Sumowga sunta cayayaanka oo shaki la geliyay

“Waxaad arkaysaa mid hal maalin la dhibtoonaya, mid laba maalmood ama xitaa saddex maalmood la dhibtoonaya, ilaa uu ugu dambayn si buuxda u dhinto,” ayuu yiri Patrick Papatiti, madaxa hawlgallada dhulka wadajirka ah ee Olgulului, oo ay ku jirto seeraha Kitenden B ee laga helay Genghis Khan.

Dabayaaqadii bishii Luulyo, Adeegga Duurjoogta Kenya (KWS) ayaa sheegay in baaritaannada sunta lagu ogaaday heerar sare oo cyanide ah oo ku jiray meydadka maroodiyada, taasoo dhalisay tuhun ah inay ku sumoobeen sunta cayayaanka ee loo isticmaalo dalagyada beeraha ku dhow.

Inkastoo weli la isku khilaafsan yahay sababta dhimashada, dhowr khabiir oo ay wareysatay AFP ayaa meesha ka saaray aragtida sumowga.

“Waa cudur,” ayuu yiri Papatiti, oo ku dhashay kuna soo barbaaray bulshada Maasai ee deegaanka, isagoo ku adkaystay inaysan “suurtagal ahayn” in cyanide ay sabab u tahay.

Wuxuu ka mid yahay dadka deegaanka ee aadka u yar ee si furan uga hor yimid natiijooyinka hordhaca ah ee KWS, isagoo tilmaamay inaysan jirin xayawaanno kale oo dhintay.

Waxaa si gaar ah loo xusay in xayawaannada meydadka cuna iyo duqsigii ku dul degay meydadka la sheegay inay sumaysnaayeen aysan dhiman, inkastoo noolaha noocaas ahi caadi ahaan dhinto marka uu cuno xayawaan sumaysan.

“Haddii xayawaan kale uu cuno meydkaas oo uusan dhimanayn, markaas waxaa cad inaysan ahayn kiimiko,” ayuu Joel Nyika, maamulaha deegaanka Amboseli ee maamulka Kajiado County, u sheegay AFP.

Curyaannimo qayb ahaan ah

Nyika ayaa sidoo kale meesha ka saaray aragtida ay KWS soo bandhigtay ee ah in cyanide-ku uu ka iman karo nooc ka mid ah dhirta deegaanka, isagoo sheegay in haddii taasi jirto ay xoolaha deegaanka sidoo kale dhiman lahaayeen.

“Annaga oo ah maamulayaasha duurjoogta, waxaan rumaysanahay inuu noqon karo cudur saameynaya maroodiyadan oo keliya.”

7-dii Agoosto, KWS ayaa sheegtay in “natiijooyinka ilaa hadda la helay aysan muujinayn cudur faafa ama la kala qaadi karo,” iyadoo dalxiisayaasha u xaqiijisay inay sii wadan karaan booqashada goobta.

Paula Kahumbu, oo ah khabiir ku takhasustay ilaalinta duurjoogta isla markaana madax ka ah Wildlife Direct, ayaa tilmaantay “caddeyn la’aanta” taageeraysa aragtida ah in sunta cayayaanku sababtay dhimashada.

Wareysi ay siisay AFP, waxay ku xustay in maroodiyada labka ah ee qaangaarka ah ee dhintay ay aad u yar yihiin, inkastoo ay yihiin kuwa ay u badan tahay inay galaan beeraha oo dalagyada cunaan.

Baaqyo Ku aaddan baaritaan

Papatiti oo ka tirsan Olgulului ayaa sidoo kale meesha ka saaray aragtida ah in maroodiyada si ula kac ah loo sumeeyay. Wuxuu sheegay in muhiimaddu aysan ahayn in eedda cid gaar ah dusha laga saaro, balse ay tahay in la ogaado sababta dhimashada.

“Waxaan u baahanahay inaan ogaanno waxa dilaya maroodiyadeenna,” ayuu yiri.

Xasaasiyadda ka dhalatay dhimashada maroodiyada ayaa walaac ku abuurtay bahda duurjoogta, iyadoo dhowr hay’adood oo deegaanka ka shaqeeya ay diideen inay AFP faahfaahin ka siiyaan arrintan, marka laga reebo inay ku baaqeen baaritaan dhammaystiran. Ilaalada seeraha Kimana ayaa iyaguna sheegay inaan loo oggolayn inay arrintan ka hadlaan.

Papatiti ayaa ka cabsi qaba in tirada dhimashada la soo sheegay ay ka yar tahay tirada dhabta ah, isla markaana xaaladdan dahsoon ay sidoo kale saameyn karto maroodiyada ku nool dalka deriska ah ee Tanzania.

“Immisa maroodi ayaa dhiman doona ka hor inta aynaan arrintan joojin?” ayuu yiri.