Turkiga ayaa noqday dalka dibadeed ee sida ugu wanaagsan ay u arkaan Soomaalida lagu wareystay afar magaalo, iyadoo daraasad cusub ay muujisay in inta badan dadka lala hadlay ay Ankara u arkaan saaxiibka ugu muhiimsan ee Soomaaliya, isla markaana ay aaminsan yihiin in joogitaankeeda uu saameyn wanaagsan ku leeyahay deegaannadooda.

Daraasadda oo ay samaysay Machadka Sababi ayaa toddobaadkan la soo saaray, waxaana lagu cabbiray aragtida 1,205 muwaadin Soomaaliyeed oo ku nool Marka, Jowhar, Cadaado iyo Boosaaso.

Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay sida dadweynuhu u arkaan quwadaha shisheeye ee ku lugta leh arrimaha amniga, siyaasadda, horumarinta iyo dhaqaalaha Soomaaliya.

Natiijooyinka ayaa muujiyay in 68% dadka la wareystay ay Turkiga ku tilmaameen saaxiibka ugu weyn ee Soomaaliya, taas oo ka sarreysay dhammaan dhinacyadii kale ee daraasaddu qiimeysay.

Sidoo kale, 81% ka mid ah dadka la wareystay ayaa sheegay in Turkigu saameyn wanaagsan ku leeyahay deegaanka ay ku nool yihiin. Marka dadka la weydiiyay inay laba dal ama laba dhinac oo dibadeed kala doortaan midka uga wanaagsan amniga Soomaaliya, Turkiga ayaa lagu doortay 83% isbarbardhigyadii uu qaybta ka ahaa.

Cilmi-baarayaasha ayaa sheegay in natiijooyinku ay xiiso gaar ah leeyihiin maadaama afarta goobood ay ku kala yaallaan deegaanno leh duruufo siyaasadeed iyo juqraafiyeed oo kala duwan. Boosaaso, oo ku taalla Gacanka Cadmeed, tusaale ahaan, waxay muddo dheer lahayd joogitaan Turki ah oo ka kooban kan Muqdisho.

Daraasadda waxaa bishii Maarso 2026 sameeyay Maxamed Keynaan, Manar Zaki iyo Partha Moman.

Dadka la wareystay waxaa la weydiiyay afar su’aalood oo ku saabsan saaxiibka ugu muhiimsan ee Soomaaliya, cidda ay u arkaan halista ugu weyn ee dibadda, saameynta dhinacyada shisheeye ku leeyihiin deegaannadooda iyo cidda ay u arkaan inay uga wanaagsan tahay amniga dalka.

Cilmi-baarayaasha Sababi ayaa sheegay in aragtida wanaagsan ee Turkiga ay qayb ahaan ka dhalan karto muuqaalka sare ee xiriirka Ankara iyo Muqdisho tan iyo 2011.

Waxay sidoo kale tilmaameen mashaariicda kaabeyaasha dhaqaalaha iyo adeegyada bulshada, oo ay ka mid yihiin Garoonka Diyaaradaha Muqdisho, dekedda Muqdisho iyo Isbitaalka Tababarka iyo Cilmi-baarista Soomaaliya–Turkiga, inay qayb ka noqon karaan sababaha xoojinaya aragtida dadweynaha.

Turkiga ayaa sannadihii la soo dhaafay sidoo kale tababar siiyay ciidamada Soomaaliya, oo ay ku jiraan tababarrada ka socda xarunta TURKSOM ee Muqdisho. Iskaashigan ayaa qayb ka ahaa dadaallada lagu dhisayo hay’adaha amniga Soomaaliya xilli dowladdu la tacaalayso khatarta Al-Shabaab.

Dhanka waxbarashada, jiil Soomaali ah oo wax ku bartay Turkiga ayaa hadda ka shaqeeya hay’adaha dowladda iyo ganacsiga gaarka loo leeyahay, halka Hay’adda Iskaashiga iyo Isuduwidda Turkiga ee TİKA ay iyaduna fulisay mashaariic horumarineed oo kala duwan.

Machadka Sababi, oo xaruntiisu tahay Hargeysa, ayaa diiradda saara cilmi-baarista iyo kor u qaadista helitaanka xogta la xiriirta Geeska Afrika.