Wata Babbar Kotun Tarayya da ke Lokoja a Jihar Kogin Nijeriya ta jingine hukuncin da ta yanke a baya wanda ya umarci Hukumar Zabe Mai Zaman Kanta ta Kasa (INEC) ta yi wa jam'iyyar Nigeria Democratic Congress (NDC) rajista.

Da farko, za ku ga labarin a kamar wata ƙarar kotu ta yau da kullum. Amma hukuncin na ranar Jumma’a ya taɓo muhimman batutuwa da suka shafi rajistar jam’iyyun siyasa, bin ƙa’idojin shari’a da kuma haƙƙin kungiyoyin da ke neman shiga harkokin dimokuradiyya a Nijeriya.

Me ya faru tun farko?

A watan Disamban 2025, kotun ta umarci INEC ta yi wa jam’iyyar NDC rajista.

Bayan wannan hukunci, INEC ta amince da jam’iyyar, ta ba ta takardar rajista a watan Farairun 2026 kuma ta sanya ta cikin kundin bayananta na hukuma.

Sai dai daga baya wata ƙungiyar siyasa mai suna Peace Movement Party (PMP) ta ƙalubalanci hukuncin.

PMP ta yi zargin cewa hukuncin ya shafe ta kai-tsaye saboda NDC ta yi amfani da tambarin da ita PMP ta riga ta miƙa wa INEC kafin a fara shari’ar.

PMP ta ce ya kamata a sanya ta cikin ƙarar tun daga farko kuma a ba ta damar gabatar da hujjojinta kafin kotu ta yanke hukunci.

Me ya sa kotun ta soke hukuncinta?

Kotun ba ta yanke hukunci kan ko NDC ta cancanci a yi mata rajista ko a’a ba.

Maimakon haka, kotun ta mayar da hankali ne kan wani muhimmin batu na shari’a: wato ko an bai wa dukkan bangarorin da lamarin ya shafa damar a saurare su.

Kotun ta gano cewa hakan bai faru ba.

A cewar Mai Shari’a Isah Dashen, rashin sauraron dukkan bangarorin da abin ya shafa ya sa hukuncin da aka yanke a baya ya samu matsala ta kundin tsarin mulki.

Alkalin ya kuma lura cewa an ɓoye wasu muhimman bayanai a lokacin shari’ar da ta gabata.

Saboda haka, kotun ta ayyana hukuncin da aka yanke a baya a matsayin mara inganci.

Mene ne ma’anar “jingine hukunci”?

Wannan na daya daga cikin muhimman abubuwan da hukuncin ya ƙunsa.

Ba kawai jingine hukuncin da aka yanke a baya kotun ta yi ba.

A maimakon haka, ta soke tasirin hukuncin gaba ɗaya tare da umartar a mayar da komai yadda yake kafin ranar 10 ga Disamban 2025.

A aikace, wannan na nufin matakan da aka dauka bisa ga hukuncin da aka soke na iya daina aiki.

A cewar lauyan PMP, wannan ya hada da:

· Amincewar INEC da jam’iyyar NDC

· Takardar rajistar da aka bai wa jam’iyyar

· Sanya jam’iyyar cikin bayanan INEC

· Duk wani bayyanar jam’iyyar a takardun kaɗa ƙuri’a da ya samo asali daga hukuncin da aka soke

Shin an soke rajistar NDC har abada?

A’a.

Har yanzu kotun ba ta yanke hukunci kan ainihin ƙarar ba.

Abin da kotun ta ce shi ne hukuncin da aka yanke a baya ba zai iya ci gaba da aiki ba saboda ba a saurari dukkan bangarorin da lamarin ya shafa ba.

Yanzu za a sake fara shari’ar daga farko.

INEC da NDC da kuma PMP za su kasance cikin ƙarar kafin kotun ta sake yanke sabon hukunci.

Me ya sa wannan hukuncin yake da muhimmanci?

Hukuncin ya nuna wani muhimmin ginshiƙi na tsarin shari’a: kada a yanke hukunci ba tare da an bai wa dukkan wadanda abin ya shafa damar kare kansu ba.

Masana shari’a kan kira wannan ƙa’ida da “hakkin samun adalci ta hanyar sauraron kowane ɓangare”.

Har ila yau, hukuncin ya nuna cewa bin ƙa’idojin shari’a yana da muhimmanci kamar ainihin hujjojin da ake gabatarwa.

Ko da wata kungiya tana da ƙarfin hujja, hukuncin da aka yanke a kanta na iya rushewa idan ba a bi hanyoyin da doka ta tanada ba.

Me zai biyo baya?

Babbar Kotun Tarayya za ta sake bude karar tare da sauraron dukkan bangarorin da abin ya shafa.

Daga nan ne za ta tantance ko NDC ta cancanci a yi mata rajista a matsayin jam’iyyar siyasa da kuma ko ƙorafe-ƙorafen PMP suna da tushe.

Har sai an kai ga wannan mataki, rikicin da ya shafi matsayin NDC zai ci gaba da kasancewa ba tare da cikakken hukunci ba.

Muhimmin abin da ya kamata a sani

Wannan hukunci ba nasara ba ce ta ƙarshe ga kowanne bangare.

Kotun ba ta yanke hukunci kan ko NDC za ta kasance jam’iyyar siyasa ko a’a ba.

Abin da ta tabbatar shi ne cewa dole ne a bai wa dukkan ɓangarorin da abin ya shafa damar gabatar da nasu hujjoji kafin a yanke hukunci.

Saboda haka, an mayar da shari’ar tamkar ta koma matakin farko, inda za a sake tantance makomar jam’iyyar NDC bayan an saurari kowa.