Ka yi tunanin tashi da safe da ciwon kai, zazzabi, sanyi, da kuma ciwon gaɓoɓi. Waɗannan alamomin suna kama da zazzabin cizon sauro, kuma a sassa da yawa na Afirka, za ka iya fara shan magungunan rage radadi nan take. Amma a wannan karon, alamun ba za su tafi ba. Ba da daɗewa ba, barcinka zai fara raguwa. Da daddare, ba za ka iya yin barci ba kwata-kwata.

Da rana, za ka yi fama da rashin barci mai yawa kuma ka shiga cikin ɗan gajeren barci ana tsakiyar hira. Sannan idan yanayin ya tsananta: za ka zama mai yawan magana da ruɗani. Yin dariya mai yawa, lokutan tashin hankali, har ma da farfadiya na biyo baya.

A wannan matakin, mutane da yawa a kusa da kai za su iya ɗauka cewa ba ka da lafiya ta hankali. Daga ƙarshe, ba tare da magani ba, za ka suma ka mutu.

Wannan cutar barci ce. Kuma mafi daidai a ce, nau'inta da ya fi yawa, wanda Trypanosoma brucei gambiense ke haifarwa, ya kai sama da kashi 95% na dukkan kamuwa da cutar.

Tsawon lokuta da dama, ya kasance gaskiya ga dubban iyalai a Yamma da Tsakiyar Afirka, musamman a Jamhuriyar Dimokuradiyyar Kongo, ƙasar da a yau ke aiki don kawar da cututtukan barci duk da cewa tana ci gaba da mayar da martani ga barkewar cutar Ebola.

Ta hanyar cizon ƙudan tsando, cutar ta kashe miliyoyin mutane a shekaru dari da suka gabata, kuma a mafi girman lokacin da ta ɗauka a shekarun 1990 ta haifar da rahotannin mutuwar sama da mutane 40,000 da aka rawaito kowace shekara, tare da kimanin ƙarin kamuwa da cuta 300,000 da ba a gano su ba.

Har zuwa 2008, zaɓin magani ɗaya tilo don matakin ƙarshe na rashin lafiyar barci shi ne melarsoprol, wani sinadari mai guba wanda ke haifar da zafi sosai har marasa lafiya suka bayyana shi a matsayin wuta a cikin jijiyoyin jini. Ya kasance mai guba sosai har ya kashe mutum ɗaya cikin kowane mutum ashirin da suka karɓe shi.

Likitoci sun fuskanci zaɓi mara yiwuwa: hatsarin mutuwa daga maganin, ko kuma daga cutar.

Hanyoyin magani masu sauki da tsaro

Tun daga lokacin, mun yi aiki tare da abokan hulɗa da yawa - tare da ma'aikatun kiwon lafiya, jami'o'i, cibiyoyin bincike, kamfanonin magunguna, da masu ba da gudunmawa na duniya don samar da magunguna masu aminci da inganci.

Cigaba ya zo mataki-mataki. A 2009, tare da haɗin gwiwar Médecins Sans Frontières (MSF), mun ƙirƙiri NECT, maganin haɗin gwiwa wanda ya maye gurbin melarsoprol don mataki na biyu na cutar. A cikin 2018, tare da Sanofi, mun ƙirƙiri fexinidazole, maganin farko na baki don rashin barci. Waɗannan jiya sun taimaka wajen raguwar kamuwa da cuta.

A yau, ana samun rahotannin mutane ƙasa da 1,000 a duk duniya kowace shekara da ke kamuwa da cutar. Amma duka biyun na buƙatar kulawa ta kud da kud da kuma darussan magani na kwanaki da yawa. Nauyin ya ragu, amma bai kare ba.

Sannan, a ranar 12 ga Yunin 2026, DRC ta amince da amfani da acoziborole, allura don magani guda ɗaya da ake sha ta baki wanda ke magance rashin lafiyar barci ba tare da la'akari da matakin cutar ba. Masana daga waje sun yarda da muhimmancinsa. Masanin kimiyyar magunguna Derek Lowe ya rubuta a Kimiyya cewa yana iya zama "mafi kyawun makami mai yaƙi da cutar barci."

Wannan sakamako ne na shekaru da yawa na aikin. An zaɓi Acoziborole a matsayin maganin gwaji a dakunan bincike a ƙarshen 2009. Cigaba a asibiti ya fara ne a 2012, tare da kammala gwaje-gwajen Mataki na I a 2015 da kuma manyan nazarin Mataki na II/III da aka gudanar daga 2016 zuwa 2020 a DRC da Guinea.

Waɗannan ƙoƙarin, tare da shekaru na ƙarin bincike da shirye-shiryen dokoki tare da Sanofi, sun kai ga kyakkyawan ra'ayin kimiyya da Hukumar Magunguna ta Turai ta fitar a watan Fabrairu 2026.

Mai kawo sauyi

Zan iya cewa da kwarin gwiwa: acoziborole ba wani mataki ne kawai na ci gaba ba. Yana da wani abu da zai iya haifar da kawar da cututtukan barci daga Afirka.

Na farko, yana aiki a dukkan matakai biyu na cutar, yana kawar da babban shingen bincike guda ɗaya. Har zuwa yanzu, likitoci suna buƙatar tantance ko ƙwayar cuta ta ketare shingen jini da kwakwalwa tare da isa ga tsarin jijiyoyin marar lafiya kafin a rubuta musu magani.

Wannan sau da yawa yana buƙatar allurar lumbar, allura da aka saka a cikin magudanar kashin baya don jawo ruwan cerebrospinal. Wannan hanya ce mai raɗaɗi da hatsari wacce ƙwararrun ma'aikatan lafiya za su iya yi kawai ta amfani da kayan aiki da ba kasafai ake samu a wurare masu nisa ba.

Acoziborole yana magance matakai na farko da na gaba, yana kawar da buƙatar huda lumbar gaba ɗaya, kuma tare da shi, ɗaya daga cikin manyan cikas ga ganewar asali da magani cikin lokaci.

Na biyu, kuma wataƙila mafi muhimmanci, acoziborole na buɗe ƙofar zuwa tsarin kulawa mai sauƙi, mai sauyawa: hanyar gwaji da magani ta gaske, wacce ta daɗe ba ta isa ga cututtukan barci.

Masu bincike yanzu suna bincike ko ƙungiyoyin tantancewa za su iya shiga ƙauye, su gwada kowa don gano cutar cikin sauri, sannan su yi wa duk wanda aka tabbatar yana da cutar magani nan take.

Wani bincike da ake ci gaba da yi mai suna StrogHAT ya riga ya fara tantance wannan a fagen tare da abokan hulɗa. Saboda mutane su ne babban wurin da wannan nau'in cutar ke taruwa, samfurin da zai iya isa ga mutane duk inda suke shi ne ainihin abin da kawar da cutar ke buƙata.

Na uku, ana iya ba da maganin ga kowane mutum. Gwaje-gwajenmu na asibiti sun nuna babban bayanin hatsari da fa'ida ga manya da matasa, kuma gwajin da ake ci gaba da yi a DRC da Guinea yana auna amfanin acoziborole a jikin yara 'yan shekara ɗaya zuwa goma sha huɗu, tare da sa ran sakamakon zai fito a ƙarshen 2026.

A cikin al'ummomin da rashin barci ke shafar iyalai gaba ɗaya, magani ɗaya tilo wanda yake lafiya ga kowa zai rufe ɗaya daga cikin gibin da ke ci gaba da wanzuwa a tsarin kulawa.

A cikin watanni masu zuwa, muna sa ran Hukumar Lafiya ta Duniya (WHO) za ta ƙara sabon maganin a cikin jagororin maganin rashin barci. Sanofi ta yi alƙawarin bayar da acoziborole ga WHO a matsayin taimakonta, ta tabbatar da cewa ya isa ga marasa lafiya kyauta. Waɗannan matakai ne masu muhimmanci. Amma ba su ne ƙarshen ba.

Matakin karshe

Waɗanda daga cikinmu da ke aiki kan cututtukan da aka yi watsi da su sun san cewa ci gaba ba ya taɓa zama daidai. An yi biris da rashin lafiyar barci a baya, kuma duniya ta yi watsi da cutar; kawai ga shi ta dawo.

A shekarun 1960, ci gaba da ƙoƙarin shawo kan cutar ya rage yawan masu cutar sosai har kuɗin suka ƙare inda shirye-shiryen suka zo karshe. A shekarun 1990, cutar ta sake komawa matakin annoba, inda ta kashe dubban mutane waɗanda bai kamata su taɓa fuskantar hatsari ba. Ba za mu iya maimaita wannan tarihin ba.

Yayin da kamuwa da cutar suka ragu, jarabawar za ta kasance a ayyana nasara a kara gaba kawai.

Kuma dole ne a tallafa wa masu bincike, ma'aikatan lafiya, da shirye-shiryen kula da ƙasa waɗanda suka jagoranci wannan ci gaba don su ci gaba da tafiya a kan hanya.

Barkewar cutar Ebola da ke ci gaba da yaduwa a Jamhuriyar Dimokuradiyyar Kongo abin tunatarwa ne cewa nasarorin da aka samu a fannin cututtuka ba su da wani tasiri sosai idan ba a yi amfani da tsarin da zai ci gaba da dorewa ba. Tsarin sa ido, kudaden gudanar da bincike, da kuma amincewar al'umma da ake buƙata don kawar da cututtukan barci su ne ginshiƙai iri ɗaya da ke kare mu daga cutar Ebola da sauran barazanar da ke tasowa.

WHO ta sanya burin kawar da cututtukan barci a matsayin matsalar lafiyar jama'a nan da shekarar 2030. Tare da acoziborole, ina ganin za mu iya isa ga hakan. Amma kawar da cutar na buƙatar taka tsantsan kamar yadda take buƙatar sabbin abubuwa.

Togaciya: Ra'ayoyin da marubucin ya bayyana ba lallai ba ne su wakilci ra'ayoyin dab’i na TRT Afrika ba.