Turkiga ayaa Arbacada xusi doona sanad-guuradii 10-aad ee isku daygii afgambi ee 15-kii Luulyo 2016, kaas oo ay fuliyeen xubno ka tirsan Ururka Argagixisada Fetullah (FETÖ), kaas oo sababay dhimashada 253 qof, isla markaana lagu doonayay in lagu afgambiyo dowladda si dimuqraadi ah loo soo doortay ee dalka.
Iyadoo isu soo bandhigaysay dhaqdhaqaaq diimeed, balse si qarsoodi ah ugu dhex milantay hay'adaha dowladda oo ay ku jiraan Ciidamada Qalabka Sida ee Turkiga, FETÖ waxay isku dayday inay awoodda kula wareegto afgambi milatari kaddib sannado badan oo ay si qarsoodi ah uga dhex shaqaynaysay hay'adaha dowladda.
Ka hor isku dayga afgambiga, kooxda ayaa dowladda ka fulisay howlgallo dhowr ah, oo ay ku jireen isku day lagu doonayay in su'aalo lagu weydiiyo Hakan Fidan oo xilligaas ahaa Kaaliyaha Madaxa Hay'adda Sirdoonka Qaranka (MIT), baaritaannadii dhacay 17–25 Diseembar, iyo joojinta baabuurtii xamuulka ee MIT.
Kaddib guushii Xisbiga Caddaaladda iyo Horumarka (AK Party) ee doorashadii 1-dii Nofeembar 2015, iyo iyadoo filaysay in saraakiisha xiriirka la leh FETÖ laga saaro ciidamada iyadoo loo marayo go'aannada Golaha Sare ee Milatariga, ururku wuxuu dardargeliyay qorshihiisa afgambiga.
Hoggaamiyaha FETÖ, Fetullah Gülen, ayaa 19-kii Maarso 2016 ugu baaqay xubnaha ururka ee ku jiray ciidamada inay afgambi sameeyaan xilli uu ka soo muuqday telefishinka.
Saraakiil sare oo rayid iyo milatari ah ayaa markii dambe dhammaystiray diyaar-garowga iyagoo kulamo ku yeeshay Turkiga iyo Mareykanka, halkaas oo Adil Öksüz iyo Kemal Batmaz ay qorshaha u gudbiyeen Gülen ka hor intii aysan maalmo ka hor afgambiga dib ugu soo laaban Turkiga.
Qorshaha afgambiga oo la ogaaday saacado ka hor inta uusan bilaaban
Saacado ka hor afgambiga la qorsheeyay, gaashaanle ka tirsan Taliska Duulista Ciidanka ayaa MIT ku wargeliyay in xubnaha FETÖ ay qorsheynayaan inay xiraan Hakan Fidan. Macluumaadkaas ayaa loo gudbiyay Yaşar Güler oo xilligaas ahaa Taliye Ku-xigeenka Guud ee Ciidamada, kaas oo isna u gudbiyay Hulusi Akar oo ahaa Taliyaha Guud ee Ciidamada.
Akar ayaa amar ku bixiyay in diyaaradaha milatariga dib loogu celiyo saldhigyadooda, hawada la xiro, isla markaana taliyeyaasha lagu amro inay xaddidaan dhaqdhaqaaqa ciidamada. Markii ay ogaadeen in qorshahoodii la fashiliyay, afgambi-wadayaashu waxay soo hormariyeen waqtigii afgambiga oo ahaa 3:00 subaxnimo ee 16-ka Luulyo, una beddeleen 8:30 fiidnimo ee 15-ka Luulyo.
Gaadiid milatari ayaa lagu daadiyay Ankara iyadoo afgambi-wadayaashu qabsadeen goobo istaraatiiji ah isla markaana ku dhawaaqeen xukun milatari. Sarreeye Bulent Aydin ayaa noqday qofkii ugu horreeyay ee lagu dilo isku dayga afgambiga kaddib markii lagu toogtay Xarunta Taliska Guud ee Ciidamada.
Diyaaradaha dagaalka ee F-16 ayaa joog hoose ku dul duulay Ankara, halka askartu xireen Buundadii Bosphorus iyo Buundada Fatih Sultan Mehmet ee Istanbul. Ra'iisul Wasaarihii xilligaas Binali Yıldırım ayaa sheegay in dowladdu ay weli talada hayso, iyadoo dacwad-oogayaashuna bilaabeen baaritaan dembiyeed.
Iska caabbinta shacabka oo beddeshay xaaladda
Argagixisada FETÖ ayaa duqeysay Waaxda Duulista Booliska iyo Waaxda Howlgallada Gaarka ah ee degmada Gölbaşı ee Ankara, waxay weerareen xarunta MIT ee Yenimahalle, waxayna la wareegeen telefishinka dowladda ee TRT, iyagoo ku qasbay shaqaalaha inay akhriyaan bayaanka afgambiga.
12:24 habeenimo ee 16-ka Luulyo, Madaxweyne Recep Tayyip Erdoğan ayaa si toos ah uga soo muuqday CNN Türk, isagoo shacabka ugu baaqay inay waddooyinka isugu soo baxaan. Kumannaan qof ayaa ka jawaabay baaqaas, iyagoo ka hortagay ciidamadii afgambiga ka waday dalka inkastoo weerarro isdaba joog ah lagu qaaday.
Sarreeye Ömer Halisdemir, isagoo fulinaya amarka Taliyaha Ciidamada Gaarka ah Sarreeye Guud Zekai Aksakallı, ayaa toogtay Sarreeye Guuto Semih Terzi oo ka tirsanaa afgambi-wadayaasha markii uu yimid si uu ula wareego Taliska Ciidamada Gaarka ah. Halisdemir ayaa isla markiiba waxaa dilay argagixisada FETÖ ee la socday Terzi.
Afgambi-wadayaashu waxay sidoo kale laba jeer duqeeyeen Baarlamaanka Turkiga waxayna weerareen xarumaha TURKSAT, halka booliskuna ay dib ula wareegeen TRT ayna xireen dadkii qabsaday xarunta.
Rabshaduhu waxay socdeen ilaa subaxnimadii, ka hor inta aysan ciidamada ammaanku dib ula wareegin gacan ku haynta. Ra'iisul Wasaarihii xilligaas Yıldırım ayaa u oggolaaday Sarreeye Guud Ziya Kemal Kadıoğlu inuu soo rido diyaaradaha ay maamulayeen afgambi-wadayaashu.
Akar ayaa laga soo badbaadiyay Saldhigga Cirka ee Akıncı, waxaana amarka Erdoğan lagu garaacay dhabaha diyaaradaha ee saldhigga si looga hortago duullimaadyo kale.
12:57 duhurnimo ee 16-ka Luulyo, Yıldırım ayaa ku dhawaaqay in la jabiyay isku daygii afgambiga. Qorshaha ayaa lagu fashiliyay qiyaastii 21 saacadood gudahood, iyadoo ay sabab u ahayd iska caabbinta shacabka iyo tallaabooyinka ciidamada ammaanka ee daacadda u ahaa dowladda.
Tirooyinka rasmiga ah ayaa muujiyay in ay dhinteen 253 qof oo isugu jiray shacab iyo ciidamada ammaanka. Afgambi-wadayaashu waxay adeegsadeen ku dhowaad 9,000 askari, 35 diyaaradood, 37 diyaarado qumaatiga u kaca ah, 246 gaadiid gaashaaman oo ay ku jiraan 74 taangi, iyo ku dhowaad 4,000 hub fudud.
Doorka Gülen iyo wixii ka dambeeyay
Sida ay sheegeen mas'uuliyiinta Turkiga, Gülen oo aasaasay ururka sannadihii 1960-meeyadii una baxsaday Mareykanka 1999, ayaa gobolka Pennsylvania ka hagayay isku daygii afgambiga ee 15-ka Luulyo iyo howlgallo kale.
Inkastoo Turkigu u gudbiyay toddobo codsi oo lagu dalbanayay in loo soo gacan geliyo Gülen kuwaas oo daboolayay 27 dacwadood, haddana mas'uuliyiinta Mareykanka ma aysan soo gacan gelin.
Gülen ayaa dhintay 20-kii Oktoobar 2024 isagoo ku jiray Isbitaalka St. Luke's ee xarunta Monroe ee gobolka Pennsylvania. Mas'uuliyiinta Turkiga ayaa sheegay in Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Mareykanka ay si rasmi ah u xaqiijisay geeridiisa iyadoo adeegsanaysa dukumenti rasmi ah.
