Madaxa Isgaarsiinta Madaxtooyada Turkiga Burhanettin Duran ayaa sheegay in rajada mustaqbalka dunida ay ku jirto aragtida iyo baaqa Turkiga ee ah “Aan wadajir dunida u dhisno.”

Duran ayaa tilmaamay in Madasha Antalya Diplomacy Forum ay noqotay goob muhiim ah oo lagu raadinayo nidaam caalami ah oo caddaalad ah, isagoo xusay in Turkigu, oo uu hoggaaminayo Madaxweyne Recep Tayyip Erdogan, uu hormuud ka yahay dib u soo celinta doorka diblomaasiyadda.

Wuxuu xusay in nidaamka caalamiga ah uu wajahayo burbur, su’aalo sharciyadeed iyo qalalaase qiyameed, isla markaana mustaqbalka nidaamkaas uu yahay mid aan weli caddayn.

Isagoo tilmaamay xilli ay hay’adaha nidaamka caalamiga ah sii wiiqmayaan, qalalaase qiyameed uu socdo, sharciyadana si weyn su’aal loo gelinayo, isla markaana colaadaha mustaqbalka ay weli yihiin kuwo aan la hubin, Duran ayaa carrabka ku adkeeyay in Turkiga iyo Madaxweyne Erdogan ay dib u soo celiyeen diblomaasiyadda safka hore. Wuxuu yiri: “Waxaan halkan ku aragnaa madal siinaysa cod dalal badan oo ka kala yimid qaarado kala duwan, oo ay ku jirto Afrika, isla markaana u suurtagelinaya inay aragtidooda ka dhiibtaan arrimaha caalamka. Caddaaladdu waa fikrad aasaasi ah, iyadoo hal-ku-deggu yahay ‘Duni caddaalad badan waa suurtagal,’ Turkigu wuxuu muujinayaa sida ay muhiim u tahay diblomaasiyaddu iyo in dunidu aysan ku khasbanaan in ay ku socoto dagaal.”

Isagoo xusay in nidaamka caalamiga ah hadda lagu tilmaamayo inuu u socdo dhanka nidaam awoodo badan leh (multipolar world), Madaxa Isgaarsiinta Duran ayaa sii raaciyay: “Si kastaba ha ahaatee, qaabka is-waafajinta ee ka dhalan doona nidaamkan awoodaha badan leh, iyo doorka ay qaadan doonaan quwadaha waaweyn iyo dalalka dhexdhexaadka ah, weli ma cadda. Marka la eego halka rajada mustaqbalka dunidu ka iman karto, waxaan si weyn u qiimeyneynaa fikradaha uu Turkigu soo bandhigay iyo baaqiisa ah: ‘Aan wadajir dunida u dhisno.’”

Isagoo xusay in Madaxweyne Erdogan uu markii hore soo bandhigay fikradda ah “Dunidu waa ay ka weyn tahay shan,” kadibna uu sii ambaqaaday isagoo ku dhawaaqay “Duni caddaalad badan waa suurtagal,” Madaxa Isgaarsiinta Duran ayaa yiri: “Muujinta fikrad noocan ah iyo raadinteeda waa mid qiimo leh. Dadka dunida oo dhan ayaa bilaabay inay ka falceliyaan. Runtii, hoggaamiyeyaasha ayaa si isa soo taraysa ugu soo dhowaanaya is-afgarad ballaaran oo ah in nidaamka Qaramada Midoobay loo baahan yahay in dib loo habeeyo. Si kastaba ha ahaatee, weli ma naqaano sida loo dhisi doono dunida cusub, qiimayaasha iyo fikradaha uu ku dhismi doono, ama sida awoodda loo qaybin doono. Xilligan oo kale, waxaan u arkaa inay qiimo leedahay in la joogo meel ku dhisan wada hadal, nabad iyo iskaashi dhaqaale, isla markaana mudnaanta siinaysa xasilloonida. Turkigu wuxuu doonayaa inuu arko nidaam ku dhisan ‘xasillooni, amni, wada noolaansho, iyo iskaashi dhaqaale’ oo laga hirgeliyo deegaankiisa iyo gobollada deriska ah, wuxuuna diyaar u yahay inuu si firfircoon uga qeyb qaato arrintan. Mararka qaar wuxuu ku sameeyaa dhexdhexaadin, mararka kalena wuxuu la wadaagaa awoodaha uu ku horumariyay warshadaha difaaca si loola dagaallamo argagixisada loona xaqiijiyo amniga. Laakiin waxa ugu muhiimsan waa diblomaasiyadda hoggaamiye ilaa hoggaamiye. Madaxweynaha ayaa dhab ahaantii hormuud ka noqday xilli cusub oo arrintan ah, taasoo isu beddeshay dhaqdhaqaaq sii fidaya.”

La dagaallanka wararka been abuurka ah

Isagoo tilmaamay in wararka been abuurka ah ay noqdeen mid ka mid ah arrimaha ugu waaweyn ee dunida dijitaalka ah ee sii kordheysa, Madaxa Isgaarsiinta Duran ayaa yiri: “Haddi ay tahay ilaalinta carruurteena ama difaaca aragtida bulshada ee ka dhanka ah ololeyaal kala duwan, arrintani waxay si isa soo taraysa uga noqoneysaa mid muhiim u ah dhinaca amniga. Iyadoo ay jiraan fursadaha ay bixiso caqliga macmalka ah (AI), halista ka dhalan karta isbeddelkan dijitaalka ah ayaa ah mid si weyn loogu fiirsanayo caalamka. Dal kasta wuxuu dejinayaa sharciyo cusub iyo tallaabooyin cusub si loola dagaallamo wararka been abuurka ah.”

Duran ayaa xusay in Turkigu uu dadaal weyn ku bixinayo la dagaallanka wararka been abuurka ah ee qarinaya xaqiiqda, wuxuuna yiri: “Turkigu wuxuu doonayaa inuu awooddan ka dhigo mid ka sii wax ku ool badan isagoo adeegsanaya teknoolojiyada ku shaqeysa AI. Waxaan si weyn u daneynaynaa in la mideeyo awoodahaas lana wada shaqeeyo xulafadeenna iyo saaxiibbadeenna, gaar ahaan dalalka gobolka ee aan la leenahay iskaashi. Arrinta wararka been abuurka ah waxay hadda noqotay khatar weyn xilli ay sii yaraato kala duwanaanshaha u dhexeeya xaqiiqda iyo wax la sameeyay. Dagaalladu hadda kuma dhacaan oo kaliya jiidda hore, balse sidoo kale waxay ka dhacaan dhinaca isgaarsiinta, halkaas oo wararka been abuurka ah ay noqdeen qayb aad u weyn. Kaliya isku dayga joojinta wararka been abuurka ah kuma filna; waa inaan u gudubnaa marxalad ‘dib u xog siinta’ si loo gaarsiiyo runta dadka. Tani waxay ka dhigan tahay abuurista jawi aan ku wada shaqeyn doono isla markaana aan si taxaddar leh ugu gudbin doono xaqiiqda jiilasha mustaqbalka; arrintan darteed, Turkigu wuxuu diyaar u yahay inuu sameeyo dadaalkiisa isla markaana la shaqeeyo cid kasta.”