Madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdogan ayaa Jimcihii sheegay in dunidu wajahayso qalalaase sii xoogeysanaya oo dhinacyada awoodda iyo jihada ah, isagoo ka digay in nidaamka caalamiga ah uu gaaray “heer halis ah oo khatar weyn leh.”
Isagoo ka hadlayay furitaanka Madasha Antalya Diplomacy Forum 2026, Erdogan ayaa sheegay in hababka caalamiga ah ee loogu talagalay ilaalinta xuquuqda aadanaha iyo amniga ay noqdeen kuwo aan wax ku ool ahayn, mararka qaarna aan wax dareen ah ka muujin dhibaatooyinka waaweyn.
Wuxuu qalalaasaha hadda jira ku tilmaamay “dhibaato akhlaaqeed iyo jiritaan,” isagoo tusaale u soo qaatay xaaladda Qaza kadib dhacdooyinkii 7-dii Oktoobar, taasoo muujinaysa heerka burburka nidaamka.
“In waxa ka socda Qaza loo arko kaliya musiibo bani’aadannimo waa mid aan dhameystirneyn,” ayuu yiri Erdogan, isagoo intaas ku daray in xaaladdu ay muujinayso xaddidaadaha nidaamka caalamiga ah ee hadda jira.
Wuxuu sidoo kale dhaleeceeyay sida nidaamka caalamiga ah uga falceliyay colaadaha ka jira gobolka, isagoo sheegay inuu ku guuldareystay “imtixaankii ugu hooseeyey ahaa ee bini’aadannimada” meelaha sida Suuriya, Qaza, Daanta Galbeed iyo Lubnaan.
Baaq ku aaddan diblomaasiyad iyo fursadda xabbad-joojinta
Erdogan ayaa carrabka ku adkeeyay muhiimadda ilaalinta waddooyinka diblomaasiyadda, isagoo sheegay in khilaafaadka aan lagu xallin karin rabshad.
“In kasta oo khilaafaadku ay qoto dheer yihiin, waa inaanan oggolaan in erayadu ay u beddelaan hub ama wadaxaajoodka uu u beddelo dagaal dhiig ku daato,” ayuu yiri.
Isagoo ka hadlayay xiisadaha u dhexeeya Maraykanka, Israa’iil iyo Iiraan, Erdogan ayaa sheegay in fursadda ay abuurtay xabbad-joojintu ay tahay in si wax ku ool ah loo adeegsado si loo gaaro nabad waarta.
Wuxuu sidoo kale xusay baahida loo qabo hab isu soo dhawaansho ah, isagoo ka digay in dhinacyadu ay ahaadaan kuwo “feejigan oo diyaar u ah” isku day kasta oo Israa’iil ay ku wiiqi karto geeddi-socodka wadaxaajoodka.
Isagoo muujinaya muhiimadda istaraatiijiga ah ee marin-biyoodka Hormuz, Erdogan ayaa sheegay in waddamada Khaliijka aysan ka xannibnaan karin marin u helidda badaha furan.
“Arrinta ugu muhiimsan waa in la hubiyo xorriyadda maraakiibta iyadoo lagu saleynayo xeerarka jira, isla markaana marinka Hormuz loo furo maraakiibta ganacsiga,” ayuu yiri.
Mudnaanta siyaasadda gobolka iyo caalamka
Marka laga hadlayo Suuriya, Erdogan ayaa sheegay in xasillinta dalkaasi ay muhiim u tahay mustaqbalka gobolka.
Wuxuu sidoo kale ku celiyay diyaar garowga Turkiga ee taageeridda wadaxaajoodyo toos ah, oo ay ku jirto suurtagalnimada shir heer hoggaamiye ah, haddii dhinacyada dagaalka Ruushka iyo Ukraine ay diyaar u yihiin.
Erdogan ayaa sidoo kale dib u xaqiijiyay himilada Turkiga ee ku biirista Midowga Yurub, isagoo ugu baaqay ururka inuu ka gudbo waxa uu ku tilmaamay “dhibaato jihayn” isla markaana uu daacad u ahaado himiladiisii aasaaska ahayd.
Isagoo ka hadlayay xiisadaha Badda Aegean iyo Bariga Mediterranean-ka, wuxuu sheegay in Turkigu uu doonayo inuu gobolka ka dhigo “meel xasillooni iyo barwaaqo leh,” isagoo diiday “habab keli-talis ah oo xad dhaaf ah” oo doonaya inay ka reebaan Ankara iyo Jamhuuriyadda Turkiga ee Waqooyiga Qubrus.
Erdogan ayaa intaas ku daray in Turkigu uu sii wado siyaasaddiisa dibadda ee ku dhisan nabad kula noolaanshaha gobollada kala duwan, isagoo xoojinaya isbahaysiyadiisa isla markaana u furan iskaashi uu la yeesho dalalka deriska ah, iyadoo la adeegsanayo hindiseyaasha sida mashruuca “waddada horumarka” ee dhinacyada tamarta iyo isku xirka.
