Kaaliyaha Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay ahna Agaasimaha Xafiiska Xasaradaha ee UNDP, Shoko Noda, ayaa sheegtay in shacabka Soomaaliya ee wajahaya abaaraha, gaajada sii kordheysa iyo barakaca aysan xal u ahayn gargaarro ku meel gaar ah oo dheeraad ah, balse loo baahan yahay maalgelin horumarineed oo joogto ah si loo taageero soo kabashada muddada dheer.

“Horumarka Soomaaliya waxaa cadaadis saaraya dhimista gargaarka, abaaraha iyo qiimaha nolosha oo sii kordhaya,” ayay tiri Noda kadib booqasho ay ku joogtay dalka intii u dhaxaysay 3 ilaa 6 May. “Horumarku waa lama huraan si loo soo celiyo kalsoonida, loo abuuro shaqooyin loona yareeyo khatarta dhibaatooyin cusub oo dib u soo laabta.”

Soomaaliya waxaa ku sugan 3.3 milyan oo qof oo ku barakacay gudaha dalka, sida lagu sheegay Qorshaha Baahiyaha iyo Waxqabadka Bani’aadannimo ee Soomaaliya, ku dhowaad 5 milyan oo qofna waxay u baahan yihiin gargaar bani’aadannimo. Dalka ayaa sidoo kale ku jira marxalad kala guur ah iyadoo uu si isa soo taraya ula wareegayo mas’uuliyadda amniga iyo horumarka, halka howlgalka siyaasadeed ee Qaramada Midoobay uu isu diyaarinayo inuu soo gabagaboobo.

Intii ay booqashada ku joogtay Muqdisho iyo magaalada dekedda leh ee Boosaaso, Noda waxay la kulantay hoggaamiyeyaasha dowladda, deeq-bixiyeyaasha iyo bulshada deegaanka, iyadoo diiradda saareysay sidii horumarka dhaqaale iyo hay’adeed loogu beddeli lahaa isbeddello muuqda oo nolosha dadka wax ka tari kara.

“Waxaan toddobaadkan Soomaaliya ku arkay baahiyo waaweyn iyo awood xooggan oo soo kabasho,” ayay tiri. “Joogtaynta nabaddu waxay ku xirnaan doontaa in horumarku gaaro bulshooyinka isla markaana uu xoojiyo kalsoonida u dhexeysa dadka iyo hay’adaha.”

Kulammo ay la yeelatay Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka iyo wasiirrada mas’uulka ka ah arrimaha gudaha, maaliyadda, qorsheynta iyo arrimaha dibadda, ayaa diiradda lagu saaray abuurista shaqooyinka, bixinta adeegyada iyo maalgelinta horumarka. Iyadoo saboolnimada dhinacyo badan taabaneysa ay saameyneyso saddexdii qofba laba ka mid ah, koboca dhaqaaluhuna uu ku dhow yahay 3 boqolkiiba, ballaarinta fursadaha nololeed ayaa weli ah caqabad weyn.

Sannadkan 2026, UNDP waxay qabanqaabin doontaa kooxda Qaramada Midoobay ee Solutions Champions to Internal Displacement Group. Noda waxay carrabka ku adkaysay in xalalka ay tahay inay dowladda hoggaamiso laguna taageero hay’ado qaran oo xooggan, maalgelin isku dubbaridan iyo taageero mideysan oo Qaramada Midoobay bixiso iyadoo uu hoggaaminayo Isuduwaha Joogtada ah.

Kulan wareegsan oo ay dowladda hoggaamineysay oo ku saabsanaa wax ka qabashada abaaraha, ayay ku iftiimisay saameynta sii xumaaneysa ee isbeddelka cimilada ku leeyahay biyaha iyo sugnaanta cuntada, waxayna ku baaqday maalgelin dheeraad ah oo lagu sameeyo adkeysiga, oo ay ku jiraan tamarta dib loo cusboonaysiin karo, nidaamyada biyaha iyo diyaar garowga musiibooyinka.

Boosaaso, waxay booqatay bulshooyin ay ka socdaan dadaallada soo kabashada muddada fog. Deegaanka Girible, qoysaska barakacay ayaa helaya xuquuq lahaansho dhul waxayna u guurayaan guryo joogto ah, halka suuqyada maxalliga ah ay fursado u abuurayaan ganacsiyada ay haweenku hoggaamiyaan.

Waxay sidoo kale booqatay xarun tababar kalluumeysi, halkaas oo dhalinyaradu ka helayaan xirfado wax ku ool ah oo la xiriira suuqa shaqada ee deegaanka. Iyadoo inta badan Soomaalidu ay ka yar yihiin 30 jir, ballaarinta helitaanka shaqooyinka iyo xirfadaha waxaa loo arkaa mid muhiim u ah xasilloonida muddada dheer.

Xarunta Nabadda Elman ee Muqdisho, Noda waxay kula kulantay dhalinyaro helaya tababar xirfadeed iyo taageero shaqo helid ah oo ay ku jiraan tuubooyinka biyaha, coding-ka, rakibidda tamarta qorraxda iyo dayactirka qalabka elektarooniga ah, kuwaas oo badankood ka yimid bulshooyin ay saameeyeen barakacu kuna diyaar garoobaya inay galaan suuqa shaqada.

“Marka dhalinyaradu helaan shaqo, sharaf iyo fursad, bulshooyinku waxay noqdaan kuwo adkaysi badan, waxaana yaraada khataraha la xiriira xasillooni darrada iyo barakaca,” ayay tiri Noda. “Ballaarinta helitaanka shaqooyinka iyo adeegyadu waa mid muhiim u ah xoojinta adkeysiga iyo taageeridda soo kabasho waarta.”

Intii uu socday safarka, Noda waxay xoojisay muhiimadda iskaashiga, iyadoo uga mahadcelisay dowladda Soomaaliya, maamullada maxalliga ah, hay’adaha Qaramada Midoobay iyo deeq-bixiyeyaasha ay ka mid yihiin Switzerland, Midowga Yurub, Japan iyo Jamhuuriyadda Kuuriya.