Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ayaa fiidnimadii Arbacada si rasmi ah u soo gabagabeysay dabaal-degyadii sanad-guurada 66-aad ee Xorriyadda iyo Midnimada Qaranka, kadib munaasabad lagu qabtay Villa Soomaaliya oo ay ka soo qeyb galeen Madaxweynaha, Ra’iisul Wasaaraha, Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka, guddoonnada labada Aqal ee Baarlamaanka Federaalka iyo madaxda sare ee dowladda.
Munaasabadda ayaa sidoo kale noqotay goob laga jeediyay qaar ka mid ah hadalladii siyaasadeed ee ugu muhiimsanaa sannadkan.
Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xassan Sheekh Maxamuud, Ra’iisul Wasaare Xamza Cabdi Barre, Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka Saalax Axmed Jaamac, Guddoomiyaha Aqalka Sare Cabdi Xaashi Cabdullaahi, Guddoomiyaha Ku-meel-gaarka ah ee Golaha Shacabka Sacdiyo Yaasiin Xaaji Samatar, xubno ka tirsan Baarlamaanka, Guddoomiyaha Gobolka Banaadir ahna Duqa Muqdisho Dr. Xassan Maxamed Xuseen (Muungaab), madaxda hay’adaha amniga iyo guddigii qabanqaabada Toddobaadka Xorriyadda ayaa ka qeyb galay munaasabadda, taas oo soo xirtay toddobaad dabaal-deg ah oo ay si taariikhi ah uga soo qeyb galeen shacabka gudaha dalka iyo jaaliyadaha Soomaaliyeed ee dunida ku nool. Intii ay munaasabaddu socotay, fannaaniin Soomaaliyeed ayaa soo bandhigay heeso iyo suugaan waddani ah oo ay madaxdu si weyn u ammaaneen.
Khudbaddii ugu dambeysay ee habeenka ayaa waxaa jeediyay Madaxweyne Xassan Sheekh Maxamuud, oo u mahadceliyay dhammaan dadkii ka qeyb qaatay qabanqaabada Toddobaadka Xorriyadda. Wuxuu dib u xusuustay kumannaan qof oo isugu soo baxay Isgoyska Taleex ee Muqdisho, kuwaas oo ka kala yimid dhammaan gobollada dalka, qaarna ka shaqeynayay dowladda halka qaar kalena ay ka shaqeynayeen ganacsiga gaarka loo leeyahay, balse dhammaantood isu taagay sidii hal qaran.
Madaxweynaha ayaa markaas u gudbay dagaalka lagula jiro Al-Shabaab, isagoo sheegay in dowladda ay diyaarisay qorshe cad oo lagu soo afjarayo kooxda, isla markaana la bilaabi doono wejigii ugu dambeeyay ee looga ciribtirayo dalka. Wuxuu sheegay in qorshahaas lala wadaagi doono shacabka marka la soo gabagabeeyo. Isagoo xusay 66 sano oo xorriyad ah, wuxuu ugu baaqay dagaalyahannada Al-Shabaab inay joojiyaan burburinta dalkooda, dibna ugu soo laabtaan dadkooda iyo dowladdooda. Wuxuu mar kale ku dhawaaqay cafis loo fidinayo dagaalyahan kasta oo hubka dhiga isla markaana isu soo dhiiba dowladda iyo hay’adaha amniga.
Arrinta Somaliland, Madaxweynaha ayaa ku baaqay wadahadal furan. Wuxuu ugu baaqay shacabka Somaliland inay miiska wadahadalka keenaan cabashooyinkooda, isagoo sheegay in dowladda diyaar u tahay inay wax ka qabato. Wuxuu xusay in waddada kala go’a aysan xal ahayn, islamarkaana Soomaalidu aysan kala maarmin.
Madaxweynaha ayaa sidoo kale si cad uga hadlay arrinta Israa’iil, isagoo sheegay in Soomaaliya aysan wax xiriir ah la yeelan karin Israa’iil, isla markaana aysan jirin meel Israa’iil ku leedahay qayb ka mid ah Soomaaliya. Wuxuu sheegay in Israa’iil aysan cidna dan u hayn, balse ay ka tagto burbur iyo dhibaato.
Qaybta ugu muhiimsan ee khudbaddiisa ayaa ahayd ballanqaadkiisa ku saabsan mustaqbalka dimuqraadiyadda Soomaaliya. Madaxweynaha ayaa sheegay in waqtigii siyaasadda ku dhisnayd shaqsiyaadka uu dhammaaday, isla markaana siyaasadda Soomaaliya hadda lagu dhisayo axzaab leh barnaamijyo cad. Wuxuu sheegay in siyaasadda ku saleysan qabyaaladdu ay tahay wax laga gudbay, mustaqbalkuna uu ku saleysan yahay karti iyo hufnaan. Wuxuu ugu baaqay shacabka inay ixtiraamaan dastuurka iyo hay’adaha dowladda, isagoo ballan qaaday in shacabka Soomaaliyeed aan mar dambe loo horseedi doonin hoggaamiye aysan si toos ah u dooran. Wuxuu sheegay in 58 sano kadib ay muwaadiniinta Soomaaliyeed heli doonaan fursad ay si toos ah uga qeyb qaataan doorasho dimuqraadi ah.
Madaxweynaha ayaa sidoo kale xaqiijiyay in Dowladda Federaalka ay fulin doonto ballanqaadyadii uu wax yar ka hor sheegay Ra’iisul Wasaaruhu. Wuxuu xusuusiyay in dowladda ay ballan qaaday shaqaaleysiinta 10,000 macallin iyo mideynta imtixaanaadka qaranka. Inkastoo tiradii oo dhan aan weli la gaarin, ayuu sheegay in qayb weyn la shaqaaleysiiyay. Wuxuu intaa ku daray in caqabadda ugu weyn ay ahayd maamulka Puntland oo diiday shaqaaleysiinta 700 oo macallin oo wajigii koowaad ahaa, isla markaana hor istaagay dhismaha kulliyad lagu tababaro macallimiinta oo ay Dowladda Federaalka qorsheysay.
Madaxweynuhu wuxuu sidoo kale beeniyay eedeynta maamulka Puntland ee ahayd in Dowladda Federaalka ciidamo cusub geysay Puntland. Wuxuu caddeeyay in ciidanka laga hadlayo uu yahay ciidan qaran oo muddo toddoba bilood ah ku sugnaa Puntland, si rasmi ahna u diiwaangashan, isla markaana qaata mushahar bille ah. Dowladda Federaalka ee Muqdisho, ayuu yiri, waxay u shaqeysaa midnimada iyo horumarka shacabka Soomaaliyeed, mana aha meel laga abaabulo kala qaybin ama la isku diro Soomaalida.
Hadalka Madaxweynaha ee Puntland ayaa yimid kadib khudbad adag oo uu jeediyay Ra’iisul Wasaare Xamza Cabdi Barre, kaas oo sheegay in ay jiraan siyaasiyiin diidan midnimada shacabka Soomaaliyeed.
“Waxaa jira siyaasiyiin diidan isu imaatinka shacabka Soomaaliyeed, kuwaas oo deegaannada ay maamulaan u beddelay xabsi ay dadka ku nool ku xaniban yihiin,” ayuu yiri Ra’iisul Wasaaruhu.
Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu ka sheekeeyay askari Soomaaliyeed oo ka soo lugeeyay Boosaaso, soo maray Jowhar iyo Baydhabo, ugu dambayna gaaray Muqdisho isagoo u adeegaya qaranimada. Wuxuu sheegay in askarigaasi uu ku dhaartay difaaca dalkiisa, saaxiibbadiina ay ku waayeen dagaalka, balse markii dambe xorriyaddiisii laga qaaday, mushaharkiisii iyo dallacsiintiisiina loo arkay dambi.
“Goorma ayay dambi noqotay in askari Soomaaliyeed oo mushaharkiisa loo diiday uu mushahar iyo dallacsiin ka helo dowladdiisa?” ayuu weydiiyay. Wuxuu sheegay in Dowladda Federaalka ay matasho askarigaas, islamarkaana ay sii wadi doonto bixinta mushaharkiisa.
Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in Dowladda Federaalka ay mushahar siin doonto askarigaas iyo tobannaan kun oo askari oo kale oo la qorsheynayo in la qoro, iyadoo qayb kasta oo cusub oo ciidanka qaran lagu soo darayo ay ka mid noqon doonaan dhalinyaro ka socota Puntland. Wuxuu sheegay in dowladda aysan oggolaan doonin in shacabka Puntland laga go'doomiyo fursadaha nololeed. Wuxuu sidoo kale sheegay in maamulka Puntland uu diiday shaqaaleysiinta macallimiinta gobolka iyo hirgelinta mashaariic horumarineed oo ay ka mid yihiin waddooyin, isagoo ku eedeeyay inuu siyaasadeeyay horumarka shacabka.
Horaantii munaasabadda, Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka Saalax Axmed Jaamac ayaa khudbad uu jeediyay ku sheegay in midnimada dalka ay u baahan tahay siyaasad nidaamsan. Wuxuu uga mahadceliyay fanaaniinta bandhigyadii waddaniga ahaa ee ay soo bandhigeen. Wuxuu xusuustay inuu la kulmay beeraley Soomaaliyeed oo deggenaa dalka Togo, kaas oo u doortay dalkaas nabaddiisa iyo kalsoonida ka jirta. Wuxuu sheegay in haddii Soomaaliya ay shacabka u horseedo nabad iyo hay’ado adag, Soomaalidu ay noqon doonaan bulshooyinka ugu wax-soo-saarka badan dunida.
Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa ka digay in farxadda dabaal-degga aysan dadka ka indha tirin khataraha dalka ka jira, sida kuwa doonaya inay kala qaybiyaan dalka iyo saameynta isbeddelka cimilada, iyadoo la filayo fatahaado xooggan. Wuxuu sheegay in shacabka Soomaaliyeed ay ka mid yihiin bulshooyinka ugu adkeysiga badan dunida. Wuxuu ammaan u jeediyay ciidamada amniga oo suurta geliyay in Toddobaadka Xorriyadda uu ku dhammaado nabad, isagoo xusay in qaar ka mid ah ay naftooda u hureen waajibaadkooda. Wuxuu sheegay in dal kasta lagu qiimeeyo inuu leeyahay dastuur iyo nidaam dimuqraadi ah, isagoo xusay in Soomaaliya ay hadda leedahay dastuur dhammaystiran isla markaana ay ku socoto nidaamka xisbiyada badan iyo doorashada qof iyo cod.
Isagoo ku hadlayay sidii siyaasi ka soo jeeda gobollada waqooyi, Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa sheegay in doorashooyinka iyo dimuqraadiyaddu ay yihiin saldhigga midnimada dhabta ah ee dalka. Wuxuu ugu baaqay shacabka gobollada waqooyi inay ka baxaan go'doominta ay isku rideen, kana qeyb qaataan awood-qaybsiga, dhismaha dowladnimada iyo hoggaaminta dalka. “Soomaaliya waa dal ay wada leeyihiin dhammaan Soomaalida,” ayuu yiri.
Munaasabaddan ayaa lagu soo xiray Toddobaadka Xorriyadda oo socday laga bilaabo 26-ka Juun, oo ah maalintii gobollada waqooyi ay xorriyadda ka qaateen Ingiriiska sannadkii 1960, ilaa 1-da Luulyo oo ah maalintii ay midoobeen gobollada waqooyi iyo koonfur si loo dhiso Jamhuuriyadda Soomaaliya. Toddobaadka waxaa soo qabanqaabiyay guddiga qaran ee uu guddoomiyaha u yahay Wasiirka Arrimaha Gudaha, Federaalka iyo Dib-u-heshiisiinta, Cali Yuusuf Cali (Cali Xoosh), waxaana lagu qabtay munaasabado dalka oo dhan iyo safaaradaha iyo jaaliyadaha Soomaaliyeed ee dunida, laga bilaabo Aljeeriya ilaa Beijing, iyadoo mas’uuliyiinta iyo kormeerayaashuba ay ku tilmaameen ka qaybgal aan hore loogu arag taariikhda casriga ah ee maalmaha qaran.
