| Hausa
DUNIYA
6 MINTI KARATU
WHO ta yi gargadi kan babbar barazanar zazzabin dengue a Amurka, Turai da Afirka
Ana kamuwa da zazzabin dengue ne ta hanyar sauro masu dauke da cutar wadanda galibi ke daukar kwayar cutar da kuma rayuwa a kan ruwa mara zurfi.
WHO ta yi gargadi kan babbar barazanar zazzabin dengue a Amurka, Turai da Afirka
Nau'in sauro da ke janyo zazzabin dengue na cizon mutum akodayaushe- ba wai a lokutan dare kawai ba. Hoto: OTHERS / Others

Wani babban masanin kimiyya a hukumar lafiya ta Duniya WHO ya ce zazzabin Dengue zai zama babbar barazana a kudancin Amurka da kudancin Turai da kuma wasu sassan yankunan Afirka a shekaru masu zuwa.

Masanin ya yi la'akari da yadda yanayin lokutan zafi ke bai wa sauron da ke dauke da cutar damar yada ta ga dan'adam.

Cutar ta dade da zama annoba a yawancin kasashe yankunan Asiya da Latin Amurka, wanda ke haddasa mutuwar mutane kusan 20,000 a kowace shekara

Adadin cutar ya karu kusan sau takwas a duniya tun daga shekarar 2000, sakamakon sauyin yanayi da karuwar yawan jama'a da kuma birane.

A shekarun baya ba a cika daukar bayanai kan cutar ba, sai dai a shekarar 2022, an fitar da rahoton da nuni kan cewa mutum miliyan 4.2 ne a duniya suka kamu da cutar, jami'an kiwon lafiya dai sun yi gargadin cewa akwai yiwuwar sake samun makamancin adadin a wannan shekara.

Karin matsa lamba

A yanzu haka Bangladesh na fama da mafi munin barkewar cutar, inda ya kashe mutane sama da 1,000. kazalika an samu rahoton barkewar cutar a Sudan.

"Muna bukatar a fito a yi magana sosai game da wannan cuta ta dengue," in ji Jeremy Farrar, ƙwararre kan cututtuka masu yaduwa wanda ya soma aiki da WHO a watan Mayun shekarar nan, a hirarsa da kamfanin dillancin labarai na Reuters.

"Muna bukatar fargar da kasashe kan yadda za su tunkari wasu karin matsin lamba da za su biyo baya… a nan gaba a manyan biranen da dama."

A baya , Farrar ya kwashe tsawon shekaru 18 yana aiki a Vietnam kan cututtuka da ake samu a wurare masu zafi ciki har da cutar zazzabin dengue.

Daga baya ya jagoranci kungiyar ba da agaji ta lafiya ta duniya 'Wellcome Trust' sannan yana daga cikin masu bai wa gwamnatin Birtaniya shawara kan matakan kariya na COVID-19 kafin ya shiga WHO a watan Mayun wannan shekara.

Muhimmacin samun kulawa

Farrar ya ce akwai yiwuwa cutar ta iya “bazuwa” kuma ta zama annoba a sassan Amurka da Turai da kuma Afirka - dukkan kasashen da aka samu bullar cutar a yankunansu - dumamar yanayi na kara samar da sabbin wuraren ga sauron da ke dauke da cutar su dada yaduwa.

A cewar masanin yakan zai kara wa tsarin asibitoci a kasashe da yawa matsin lamba.

"Samun kulawar asibiti yana da matukar muhimmaci, ana butatar adadi ma'aikatan jinya masu yawa da za su kula da marasa lafiya," in ji shi. "Zai yi matukar damuwa idan hakan ya zama babban batu a yankin kudu da hamadar Saharar Afirka."

Yawancin mutanen da suka kamu da zazzabin dengue ba sa nuna wata alama ta cutar, hakan na nufin adadin mutanen da suka kamu da cutar ya zarce wadanda aka rahotanni suka bayyana.

Mutanen da suka yi fama da zazzabi da tsanani ciwon jiki da gabobi ana kiransa da "zazzabin kabobi." A lokuta mafi tsanani - kasa da kashi 1 cikin 100 % - ke iya kisa.

Kashe kudi bisa tsari

Babu wani takamaiman maganin warkar da cutar dengue, sai dai akwai rigakafi.

A farkon makon nan, WHO ta ba da shawarar amfani da allurar rigakafin Qdenga na kamfanin hada magunguna na Takeda ga yara ƴan shekara 6 zuwa 16 a yankunan da cutar ke zama babbar baraza ga lafiyar al'umma.

Kazalika masu sa ido daga kungiyar kasashen turai EU sun amince da allurar, sai dai a shekarar nan ne kamfanin Takeda ya janye aikace-aikacensa a Amurka kan batun tattara bayanai.

Takeda ya ce har yanzu yana tattaunawa da Hukumar Abinci da Magunguna ta Amurka game da rigakafin.

Farkar da wasu sabbin yankuna a duniya kan hanyoyin takaita yaduwar sauro da kuma magance cutar Dengue, na nufin amfani da duk wani kudi da aka ware don kula da kiwon lafiyar jama'a ta hanyar da ta dace, in ji Farrar.

Nau'in sauron Aedes aegypti ke yada cutar zazzabin Dengue wanda ya bambanta da sauron da ke haddasa cutar zazzabin cizon sauro.

Misali, sauron na cizon mutane a cikin gida, kuma a kowanne lokaci ba wai cikin dare kawai ba, sannan sauron na rayuwa a kan ruwa mara zurfi.

Farrar ya ce muhimman hanyoyin da za a bi wajen ba da kariya daga cutar sune fitar da muhimmaci kan tsare-tsare a asibibtoci da sabbin kirkiren kimiyya da dai sauransu kamar tsara birane da kuma toshe duk wata kafa da ruwa zai iya tsayawa a ciki ko a wajen gida.

"Muna bukatar hada ma'aikatu daban-daban wadanda basu saba yin aiki tare ba don cimma hakan," in ji shi.

MAJIYA:TRT Afrika
Rumbun Labarai
Erdogan a UNGA: Gaza ce sansanin tsare mutane mafi muni da rashin tausayi da abin kunya a zamaninmu
Trump ya yi wa Iran barazana, ya kira ICC ‘marar gaskiya‘, ya sauya sunan AI zuwa ‘SI’
Amurka ta kai 'yan ci-rani fiye da 25,000 da ta kora zuwa ƙasashen da ba su da alaƙa da su: Bincike
Antonio Guterres ya nemi a bai wa Afirka kujerun dindindin a Kwamitin Tsaro na MDD
Trump ya sa hannu kan sabuwar dokar takunkumi ga Rasha: China da India na iya fuskantar sabon haraji
Kasashen Yamma na shirin yaƙi da Rasha: Lavrov
Ƙanwar Kim Jong-un ta ce 'wawaye' ne kawai ke tunanin Koriya ta Arewa za ta miƙa makaman nukiliyarta
Taliban na neman ƙulla dangantaka da Amurka da sharaɗin a duba illolin yaƙin Afghanistan
Wuta za ku je idan ba ku jefa ƙuri'a a zaɓen 'yan majalisa ba, in ji Trump ga 'yan Republican
Shekaru 25 bayan 9/11, Amurkawa na tsoron ta’addancin cikin gida fiye da barazanar hari daga waje
Turkiyya da kasashe 7 sun yaba wa Birtaniya kan hana kawo kaya daga haramtattun mazaunan Isra'ilawa
An samu sojojin Jamus da laifuka kusan 2,000 da suka shafi cin zarafi ciki har da lalata da yara
Koriya ta Arewa ta yi alƙawarin kafa rundunar sojin ruwa mai amfani da makaman nukiliya
Faɗaɗa Yarjejeniyar Makka: Me Bangladesh za ta iya kawo wa ƙawancen?
Kotu a Las Vegas ta samu tsohon jagoran 'yandaba Duane 'Keffe D' Davis da laifi a kisan Tupac Shakur
Cizon sauron da suka shiga Jamus ta jirgin sama ya kashe ma'aikatan filin jirgi biyu
Tsananin zafi ya yi ajalin mutane 15,800 a Jamus a bazarar bana
Shugaban hukumar leƙen asiri ta Rasha ya tabbatar da ganawa da Shugaban CIA a Moscow
Ambaliya da zaftarewar ƙasa a Nepal sun yi ajalin gommai da ɓatar da ɗaruruwa a kusa da iyakar China
Trump ya gabatar da yarjejeniyar shekaru 30 ta haɗin gwiwar nukiliyar Saudiyya ga Majalisar Amurka