Baarlamaanka Soomaaliya ayaa Arbacadii ansixiyay wax-ka-beddello lagu sameeyay Dastuurka Ku-meel-gaarka ah ee dalka, taasoo si rasmi ah u soo afjartay ku dhowaad 14 sano oo dowladdu ku shaqeyneysay dastuur ku-meel-gaar ah, isla markaana furtay waxa hoggaamiyeyaashu ku tilmaameen xilli cusub.
Dukumentiga ayaa la meel mariyay intii lagu jiray kal-fadhigii 24-aad ee wadajirka ah ee labada aqal ee Baarlamaanka Federaalka oo ka dhacay Muqdisho.
Kal-fadhiga waxaa ka qayb galay 186 xubnood oo ka tirsan Golaha Shacabka iyo 36 senator oo ka tirsan Aqalka Sare, iyadoo diiradda la saaray ansixinta cutubyada harsan ee Dastuurka dalka iyo soo gabagabeynta dib-u-eegistii dheerayd ee Dastuurka Ku-meel-gaarka ah ee 2012.
Dastuurka la ansixiyay waxaa lagu qoray Af-Soomaali, waxaana la filayaa in loo turjumo luqado kale sida Ingiriisi iyo Carabi kadib marka uu helo oggolaanshaha madaxweynaha.
Xildhibaanada Baarlamaanka ayaa la siiyay nuqulka kama dambaysta ah ee qoraalka, kaas oo lagu daray soo jeedinnada iyo talooyinka ay soo gudbiyeen mudanayaasha intii ay socdeen doodaha dhowrka bilood qaatay.
Hannaanka kala-guurka
Intii lagu jiray kulanka wadajirka ah, labada aqal ayaa u codeeyay ansixinta dastuurka wax laga beddelay, taasoo si rasmi ah meesha uga saartay xaaladdii ku-meel-gaarka ahayd ee qeexaysay nidaamka dowladeed ee Soomaaliya tan iyo 2012.
Guddoomiyaha Golaha Shacabka, Sheekh Aadan Maxamed Nuur Madoobe, oo si weyn loogu yaqaan Aadan Madoobe, ayaa ku dhawaaqay in dastuurka dib loo habeeyay uu helay ansixinta labada aqal, iyadoo guud ahaan la helay 221 cod, isagoo ku tilmaamay codbixintaas dhacdo taariikhi ah.
Si gaar ah, boqol siddeetan iyo shan (185) xubnood oo ka tirsan Golaha Shacabka iyo soddon iyo toddoba (37) senator oo ka tirsan Aqalka Sare ayaa u codeeyay wax-ka-beddellada dastuurka, iyagoo helay aqlabiyad cad, sida uu ku dhawaaqay guddoomiyuhu intii uu hoggaaminayay kal-fadhiga.
Dastuurkii Ku-meel-gaarka ahaa ee 2012 ayaa ahaa saldhigga sharci ee nidaamka federaalka Soomaaliya ee ka dhashay marxaladdii kala guurka kadib tobannaan sano oo dagaal sokeeye ah iyo burbur hay’adeed oo dhacay 1990-meeyadii.
Mar walba waxaa loogu talagalay in dib loo eego oo la dhammaystiro iyadoo lagu gaarayo is-afgarad siyaasadeed oo u dhexeeya dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada.
Xoojinta dowladnimada
Maamullo is xigay iyo musharraxiin madaxweyne ayaa ballanqaaday inay dhammaystiri doonaan hannaanka, inkastoo wadaxaajoodyadu marar badan dib u dhaceen sababo la xiriira khilaafaad siyaasadeed, caqabado amni, iyo muran ka dhashay awoodaha federaalka.
Taageerayaasha wax-ka-beddellada ayaa sheegay in ay bixiyaan caddeyn muddo dheer la sugayay oo ku saabsan sida loo qaybsanayo awoodaha u dhexeeya dowladda federaalka iyo maamullada gobollada, isla markaana ay xoojinayaan qaab-dhismeedka dowladnimada oo ay qeexayaan nidaamka doorashooyinka.
Hoggaamiyeyaasha mucaaradka, si kastaba ha ahaatee, waxay su’aal geliyeen in hannaanka dib-u-eegistu uu gaaray is-afgarad qaran oo dhammaystiran, iyagoo muujiyay walaac ku saabsan ka-qaybgalka iyo sharciyadda siyaasadeed.
Dastuurka wax laga beddelay ayaa hadda sugaya oggolaanshaha Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud si uu u noqdo sharci rasmi ah.
Marka la meel mariyo, Soomaaliya waxay ku biireysaa liis sii kordhaya oo dalal Afrikaan ah, oo ay ku jirto deriskeeda Kenya, kuwaas oo dhawaan qaaday hannaanka adag ee mararka qaar siyaasad ahaan caqabadda leh ee dib-u-eegista iyo hirgelinta dastuurka.
