Xafiiska Hanti-dhowrka Guud ee Soomaaliya ayaa xubin ka noqday Kooxda Shaqada ee La-dagaallanka Musuqmaasuqa iyo Lacag-dhaqidda, taas oo hoos tagta Ururka Caalamiga ah ee Hay’adaha Sare ee Hanti-dhowrka, loona yaqaan INTOSAI.
Xubinnimada ayaa lagu xaqiijiyay kulankii 19-aad ee kooxda, oo lagu qabtay magaalada Arusha ee Tanzania intii u dhexeysay 18-kii ilaa 20-kii Agoosto. Soomaaliya waxaa shirka ku matalay Agaasimaha Hanti-dhowrka U-hoggaansanaanta ee Xafiiska, kaas oo kulanka ka hadlay una mahadceliyay xubnaha aqbalaadda Soomaaliya.
INTOSAI waa dalladda ay ku mideysan yihiin hay’adaha qaran ee hanti-dhowrka ee baara sida dowladuhu u isticmaalaan lacagaha dadweynaha. Kooxdeeda shaqada ee la-dagaallanka musuqmaasuqa iyo lacag-dhaqidda waxaa la aasaasay sannadkii 2007, waxaana guddoomiya Hay’adda La-xisaabtanka Qaranka ee Masar. Waxay dejisaa hagayaasha xirfadeed ee ay hay’adaha xubnaha ahi adeegsadaan, waxa ayna qabataa barnaamijyo tababar, waxayna diiwaangelisaa hababka hanti-dhowrka ee xubnaheeda, kuwaas oo tiradoodu noqotay in ka badan 30 hay’adood markii ugu dambeysay ee ay tiro rasmi ah shaacisay.
Hagayaasha ay kooxdu soo saarto ayaa ah nuxurka xubinnimada ay Soomaaliya ku biirtay. Laba ka mid ah hagayaasheeda ayaa lagu ansixiyay shirweynihii INTOSAI ee 2022, mid ku saabsan soo celinta hantida la xaday iyo mid ku saabsan hanti-dhowrka ka-hortagga musuqmaasuqa ee qandaraasyada dowladda. Xoghaynteedu waxay sidoo kale Bangiga Adduunka la qabatay tababarro ku saabsan hanti-dhowrka baarista dambiyada maaliyadeed iyo khiyaanada la xiriirta mashaariicda dhismaha iyo qandaraasyada adeegyada la-talinta.
Kulanka Arusha ayaa looga hadlay daahfurnaanta xogta milkiilayaasha dhabta ah ee shirkadaha, kormeerka qandaraasyada iyo wax-iibsiga dowladda, iyo maaraynta khataraha musuqmaasuqa, khiyaanada iyo lacag-dhaqidda.
Mid kasta oo ka mid ah arrimahaas wuxuu si toos ah ula xiriiraa arrimo ay Soomaaliya hadda ka shaqeyneyso. Milkiilaha dhabta ah, oo loola jeedo aqoonsiga qofka ama dadka dhabta ah ee ka dambeeya shirkad diiwaangashan, waa habka lagu ogaan karo cidda dhab ahaan ka faa’iidaysata qandaraasyada. Kormeerka wax-iibsiga dowladda ayaa ah meel lacag badan oo dadweyne ay kaga lunto dalal badan. Xafiisku wuxuu sheegay in xubinnimadu u saamaxayso inuu si dhow ula shaqeeyo hay’adaha hanti-dhowrka ee caalamka, isla markaana horumariyo xirfadaha ay hanti-dhowrayaashiisu ugu baahan yihiin shaqooyinka noocan ah.
Ku biirista kooxdan waxay sidoo kale qayb ka tahay hannaan ballaaran oo hay’adaha Soomaaliyeed ay uga mid noqonayaan hay’adaha farsamo ee caalamiga ah. Bangiga Dhexe wuxuu ka shaqeynayay inuu nidaamyada kormeerka, lacag-bixinta iyo tirakoobka waafajiyo halbeegyada Bulshada Bariga Afrika, wuxuuna bishii hore Kampala kaga qaybgalay kulankii 29-aad ee Guddiga Arrimaha Lacagta ee Bulshada. Hindise-sharciga Xeerarka Asalka Badeecadaha ee Golaha Wasiirradu ansixiyay 6-dii Agoosto ayaa isna loo diyaariyay inuu waafaqo shuruudaha Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika, kaas oo Soomaaliya ansixisay 31-dii Luulyo.
Waxa arrimahaas isku xiraya ayaa ah in mid kasta uu ku lug leeyahay hay’ad Soomaaliyeed oo qaadanaysa halbeeg dibadeed, kaddibna lagu qiimeynayo sida ay ula jaanqaaddo. Tani way ka duwan tahay helitaanka kaalmo, waana geeddi-socod gaabis badan, balse waa habka ay hay’addu ku kasbato aqoonsi ay hay’adaha kale ku kalsoonaan karaan.
Xafiisku ma uusan sheegin waxa ugu horreeya ee uu doonayo inuu xubinnimadan kaga faa’iidaysto, mana jiro jadwal waqtiyeed oo la shaaciyay. Waxa isbeddelay ayaa ah in hay’adda hanti-dhowrka Soomaaliya ay hadda xubin ka tahay kooxda lagu dejiyo halbeegyada shaqadan, halkii ay halbeegyadaas si dadban uga heli lahayd.
